Արևմուտք–Իրան հակասությունների սրացումը կարող է չափազանց ծանր հետևանքներ ունենալ Հայաստանի Հանրապետության և հայ ժողովրդի ազգային-պետական շահերի համար։ Այս մասին նշեց քաղաքագետ Աբրահամ Գասպարյանը։ Նրա համոզմամբ՝ տարածաշրջանը մտնում է լայնամասշտաբ, դժվար կառավարվող և անկանխատեսելի զարգացումների փուլ, որտեղ «խաղաղություն» բառը վերածվել է վտանգավոր պատրանքի։
«Խաղաղություն» բառի տակ՝ մեծ պատերազմ
Գասպարյանը հիշեցնում է, որ վերջին մեկ տարվա ընթացքում Միացյալ Նահանգների ղեկավարությամբ անցկացվել են մի շարք համաժողովներ՝ «խաղաղության» օրակարգով։ Նրա խոսքով՝ հայտարարվել է անգամ, թե կարգավորվել են մի քանի հակամարտություններ, նախաձեռնվել են նոր ձևաչափեր, որոնք իբր պետք է փոխարինեն ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին, հնչել են խաղաղության մրցանակների մասին հայտարարություններ։
Սակայն, ինչպես նշում է քաղաքագետը, իրականությունը հակառակն է․ «խաղաղություն» եզրույթի ներքո տարածաշրջանը կանգնած է լայնածավալ պատերազմի շեմին։ Ըստ նրա՝ տեղեկատվական հոսքերն այնքան արագ են փոխվում, որ անգամ ժամ առ ժամ իրավիճակը կարող է արմատապես փոխվել։
Նա մատնանշում է, որ Պարսից ծոցի արաբական երկրները՝ Քուվեյթը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Բահրեյնը, Քաթարը, Սաուդյան Արաբիան, ինչպես նաև Իրանը, Իրաքը և Հորդանանը ներգրավված են գործընթացներում։ Միաժամանակ, նրա խոսքով, Թուրքիայի և Ադրբեջանի պաշտոնական լռությունը կարող է վկայել նվազագույնը հետախուզական կամ տեղեկատվական ներգրավվածության մասին։
Հայաստանի արձագանքի խնդիրը
Գասպարյանը քննադատում է Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության պասիվ կեցվածքը՝ նշելով, որ «հետևում ենք իրադարձություններին» ձևակերպումը բավարար չէ նման ճգնաժամային փուլում։ Նրա համոզմամբ՝ 12-օրյա Իրան–Իսրայել պատերազմից հետո Հայաստանի դիվանագիտությունը պետք է դրսևորեր նախաձեռնողականություն, ներկայացներ գնահատականներ և կանխատեսումներ։
Քաղաքագետի գնահատմամբ՝ անվտանգությունը միայն սահմանների պաշտպանությունը չէ։ Այն ներառում է նաև էներգետիկ, տնտեսական և միգրացիոն հոսքերի կառավարում։ Այս համատեքստում նա հատուկ ընդգծում է Իրանից հնարավոր զանգվածային միգրացիայի վտանգը։
Գասպարյանը հիշեցնում է, որ դեռևս Ղասեմ Սուլեյմանի սպանությունից հետո քննարկվում էր Իրանում հնարավոր ապակայունացման և միգրացիոն ալիքների թեման։ Եթե 85 միլիոնանոց երկրում սկսվեն ասիմետրիկ միգրացիոն շարժեր, հարյուր հազարավոր մարդիկ կարող են հատել սահմանները։
Նրա կարծիքով՝ այդ հոսքերի մի մասը կարող է ուղղվել դեպի Ադրբեջան, մյուս մասը՝ դեպի Հայաստան։ Սակայն առավել վտանգավորն այն է, որ եթե հարյուր հազարավոր մարդիկ հայտնվեն Ադրբեջանում, դա կարող է դառնալ լրացուցիչ լծակ Իլհամ Ալիևի ձեռքում՝ կրկին առաջ մղելու «ադրբեջանցի փախստականների վերադարձի» օրակարգը։
«Երաշխիքների» պատրանքը
Քաղաքագետը կասկածի տակ է դնում նաև միջազգային երաշխիքների արդյունավետությունը։ Նա նշում է, որ նախկինում ևս հնչել են վստահեցումներ, թե Իրանի հետ բանակցությունների ընթացքում ռազմական գործողություններ չեն լինի, սակայն դրանք սկսվել են բանակցային գործընթացի չավարտված պայմաններում։
«Ինչ երաշխիքների մասին է խոսքը», — հարցադրում է անում նա՝ ընդգծելով, որ Հայաստանի հասարակությունը պետք է իրատեսորեն գնահատի ռիսկերը և պատրաստ լինի տարբեր սցենարների։
Գասպարյանի գնահատմամբ՝ պատերազմը կարող է «մտնել քո տուն»՝ անկախ ցանկությունից։ Այդ պայմաններում պետության առաջնային խնդիրը պետք է լինի պատրաստ լինելը, քանի որ տարածաշրջանը կանգնած է պայթյունավտանգ վերաձևումների շեմին։