Հայաստանը պետք է անհապաղ սկսի նոր ատոմային էներգաբլոկի կառուցման գործընթացը, որպեսզի մինչև 2036 թվականի վերջ ունենա գործող նոր հզորություն։ Այս մասին հայտարարել է էներգետիկայի հարցերով ՄԱԿ-ի ազգային փորձագետ Արա Մարջանյան-ը՝ անդրադառնալով երկրի էներգետիկ անվտանգության երկարաժամկետ մարտահրավերներին։
Նոր ատոմային էներգաբլոկը պետք է լինի ավելի հզոր
Փորձագետի խոսքով՝ գործող ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը, ռուս մասնագետների աջակցությամբ իրականացված երկարաձգման աշխատանքների շնորհիվ, արդեն մեկ անգամ երկարացվել է մինչև 2026 թվականը։ Նրա գնահատմամբ՝ ներկայում մեկնարկող նոր աշխատանքների արդյունքում հնարավոր կլինի շահագործման ժամկետը երկարաձգել ևս մոտ 10 տարով՝ մինչև 2036 թվականը։ Սակայն այդ ժամկետից հետո Հայաստանը կանգնելու է գործող բլոկը փոխարինելու անհրաժեշտության առաջ։
Մարջանյանը ընդգծում է, որ Հայաստանը ժամանակ չունի երկար քննարկումների կամ չիրագործված գաղափարների համար, մասնավորապես՝ փոքր մոդուլային կայանների շուրջ։ Նրա խոսքով՝ անհրաժեշտ է կենտրոնանալ արագ և պրագմատիկ ինժեներական լուծումների վրա՝ նախապատվությունը տալով VVER տիպի ռեակտորներին և հնարավորինս շուտ մեկնարկել նախագծման և կառուցման գործընթացը։
Փորձագետի գնահատմամբ՝ նոր ատոմային բլոկի հզորությունը պետք է լինի առնվազն կրկնակի ավելի մեծ, քան գործող 440 ՄՎտ հզորությունը, իսկ առավել նպատակահարմար կլինի հասնել մոտ 1200 ՄՎտ-ի։ Նա հիշեցնում է, որ COP27-ի շրջանակում մի շարք երկրներ, այդ թվում՝ Հայաստանը, պարտավորվել են մինչև 2050 թվականը եռապատկել ատոմային էներգետիկ հզորությունները, ինչը նույնպես պայմանավորում է նոր խոշոր հզորությունների անհրաժեշտությունը։
Էներգետիկ պահանջարկի աճի հիմնական ուղղությունները
Մարջանյանը առանձնացնում է մի քանի ուղղություն, որոնք առաջիկայում կպահանջեն զգալի լրացուցիչ էներգետիկ հզորություններ։
Առաջինը Սյունիքում արդյունաբերական և տեխնոլոգիական զարգացման հնարավոր «ռենեսանսն» է, որը ենթադրում է ոչ միայն հանքարդյունաբերության ծավալների աճ, այլև խորը վերամշակում, ինչը կպահանջի շուրջ 150–200 ՄՎտ լրացուցիչ հզորություն։
Երկրորդը՝ տվյալների խոշոր կենտրոնների ստեղծումն է, որոնք նախատեսվում է զարգացնել ԱՄՆ-ի հետ համագործակցության շրջանակում։ Ըստ փորձագետի՝ նման կենտրոնները պահանջում են կայուն և բարձրորակ էլեկտրամատակարարում, որի համար անհրաժեշտ կլինի ևս մոտ 100 ՄՎտ հզորություն։
Երրորդ կարևոր ուղղությունը տրանսպորտային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքների զարգացումն է, հատկապես էլեկտրատրանսպորտի ոլորտում։ Մարջանյանը նշում է, որ Երևանում անհրաժեշտ է ընդլայնել մետրոյի ցանցը, զարգացնել երկաթուղային կապերը և ապահովել կապակցվածություն օդանավակայանի և մարզերի հետ, ինչը ևս կավելացնի էներգիայի պահանջարկը։
Փորձագետի համոզմամբ՝ նոր ատոմային բլոկի կառուցումը պետք է դիտարկել որպես Հայաստանի ռազմավարական առաջնահերթություն։ Նրա խոսքով՝ միայն այդ կերպ հնարավոր կլինի ապահովել երկրի էներգետիկ անկախությունը և սպասարկել աճող տնտեսական ու տեխնոլոգիական պահանջները։