Հայաստանի գործող իշխանությունները 2018 թվականից ի վեր փորձել են պահպանել բարիդրացիական հարաբերություններ Ռուսաստանի հետ, սակայն այդ քաղաքականությունը չի կանխել Մոսկվայի կողմից Երևանի նկատմամբ ոչ բարեկամական քայլերը։ Այս մասին նշում է քաղաքագետ Հովսեփ Խուրշուդյանը՝ անդրադառնալով այն քննարկումներին, արդյոք Երևանում Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովի անցկացումը կարող է ընկալվել որպես հակառուսական քայլ։
Հայաստանը փորձեր արել է
Խուրշուդյանի գնահատմամբ՝ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում Հայաստանը գնացել է անգամ այնպիսի զիջումների, որոնցից խուսափում էին նախորդ իշխանությունները։ Մասնավորապես, խոսքը վերաբերում է Սիրիա հայկական առաքելություն ուղարկելուն՝ ռուսական դրոշի ներքո։ Սակայն, նրա խոսքով, այդ քայլերը որևէ կերպ չեն նպաստել Հայաստանի անվտանգության ապահովմանը կամ Ռուսաստանի քաղաքականության մեղմացմանը Երևանի նկատմամբ։
Քաղաքագետը համոզված է, որ Ռուսաստանը Հայաստանի նկատմամբ իր գործողությունները պայմանավորում է սեփական ռազմավարական ծրագրերով, և դրանք չեն փոխվում Երևանի կողմից ցուցաբերվող զիջումներից։ Այդ իսկ պատճառով իրեն ուղղված սպառնալիքներին հակազդելու համար Հայաստանի համար ավելի արդյունավետ է նոր դաշնակիցներ գտնել և սեփական ինքնիշխանությունը ամրապնդել, քան Կրեմլին հաճոյացնելու միջոցով փորձել լուծել իր դեմ ծառացած խնդիրները։
Նրա կարծիքով՝ Ռուսաստանին անվերապահորեն զիջելու քաղաքականությունը՝ անվտանգության երաշխիքներ ստանալու հույսով, ոչ միայն անարդյունավետ, այլ նաև վտանգավոր է։ Ավելին, ըստ Խուրշուդյանի՝ նման մոտեցումները կարող են սպառնալ Հայաստանի ինքնիշխանությանը։
Սահմանների պաշտպանությունը՝ որպես ինքնիշխանության հիմք
Անդրադառնալով Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի հայտարարություններին՝ Հայաստանում ռուսական զինված ներկայության վերաբերյալ, Խուրշուդյանը ընդգծում է, որ սեփական սահմանների ինքնուրույն պաշտպանությունը պետք է լինի Հայաստանի առաջնահերթությունը։
Նրա խոսքով՝ որևէ երկիր չի կարող համարվել լիարժեք ինքնիշխան, եթե չի կարողանում ինքնուրույն ապահովել իր սահմանների անվտանգությունը։ Այս համատեքստում նա նաև կասկածի տակ է դնում Հայաստանում ռուսական ռազմաբազայի արդյունավետությունը։
Խուրշուդյանը հիշեցնում է, որ 2022 թվականին Ադրբեջանի հարձակման ժամանակ այդ ռազմաբազան որևէ կերպ չօգնեց Հայաստանին։ Նրա գնահատմամբ՝ եթե ռազմաբազան չի կատարում իր պայմանագրային պարտավորությունները, ապա դրա գոյության նպատակահարմարությունը հարցականի տակ է դրվում։
Ավելին, քաղաքագետը նշում է, որ նման ներկայությունը կարող է ոչ միայն անօգուտ լինել, այլև վտանգներ առաջացնել՝ Հայաստանին ներգրավելով տարածաշրջանային լարվածությունների մեջ։ Նրա համոզմամբ՝ վաղ թե ուշ ռուսական ռազմաբազան պետք է դուրս բերվի Հայաստանից, թեև ներկայումս իշխանությունները խուսափում են այդ հարցը կտրուկ դնելուց՝ հարաբերությունների հետագա սրման վտանգից խուսափելու նկատառումներից ելնելով։
Եվրոպական գործոնը՝ որպես անվտանգության լրացուցիչ երաշխիք
Խուրշուդյանը կարևորում է Եվրոպայի դերակատարությունը Հայաստանի անվտանգության ապահովման գործում՝ նշելով, որ արդեն կան գործնական օրինակներ, որոնք դա ապացուցում են։
Նա հիշեցնում է, որ Եվրոպական միության քաղաքացիական դիտորդական առաքելությունը, լինելով չզինված, որոշ դեպքերում ավելի արդյունավետ է եղել սահմանային կայունության ապահովման հարցում, քան ռուսական ռազմական ներկայությունը։ Նրա խոսքով՝ եվրոպական գործոնը ունի այնպիսի քաղաքական կշիռ, որը զսպող ազդեցություն է ունենում ինչպես Ադրբեջանի, այնպես էլ Թուրքիայի վրա։
Քաղաքագետը նաև մատնանշում է, որ եվրոպական կառույցներում քննարկվում է նման առաքելությունների ընդլայնման հնարավորությունը, այդ թվում՝ հայ-թուրքական սահմանին, ինչը կարող է լրացուցիչ անվտանգության երաշխիքներ ստեղծել Հայաստանի համար։
Անվտանգություն՝ դիվերսիֆիկացիայի և զսպման միջոցով
Միևնույն ժամանակ, Խուրշուդյանը ընդգծում է, որ արտաքին աջակցությունը չի կարող փոխարինել Հայաստանի սեփական ռազմական կարողությունների զարգացմանը։ Նրա խոսքով՝ նպատակն այն չէ, որ հայկական բանակը հասնի տարածաշրջանային գերտերությունների մակարդակին, այլ՝ ստեղծի այնպիսի զսպող մեխանիզմ, որը հակառակորդի համար կդարձնի հարձակումը չափազանց թանկ։
Քաղաքագետը կարևորում է նաև տարածաշրջանային հարաբերությունների կարգավորումը՝ նշելով, որ խաղաղության պայմանագրերի կնքումը և տնտեսական համագործակցության զարգացումը կարող են նվազեցնել ռազմական էսկալացիայի ռիսկերը։
Նրա կարծիքով՝ Հայաստանի ներգրավումը տարածաշրջանային լոգիստիկ և տնտեսական նախագծերում, այդ թվում՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, կարող է ստեղծել փոխադարձ շահերի համակարգ, որը կդառնա լրացուցիչ զսպող գործոն։