Զենքի գնման արգելքները․ Փաշինյանի կիսաճշմարտություններն ու իրականությունը Պետական համակարգի 7000-ից ավելի աշխատակիցների մասնակցությամբ կառավարությունում կայացած համաժողովում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի շուրջ մեկ ժամ տևած ելույթը պարունակում էր մի շարք քաջ ծանոթ շեշտադրումներ, սակայն մի քանի դրույթներ արժանի էին առանձնահատուկ վերլուծության։ Դրանցից հիմնականը վերաբերում էր սպառազինության ձեռք բերման գործընթացներին և այն քաղաքական ենթատեքստին, որը վարչապետը պատկերացնում է այս ոլորտում։ Որքանո՞վ են համապատասխանում իրականությանը վարչապետի պնդումները վերլուծեց քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանը։ Փաշինյանը խոսում է կիսաճշմարտությունների լեզվով «Ինչպես միշտ վարչապետ Փաշինյանը խոսում է կիսաճշմարտությունների լեզվով», - ասաց նա։ և սա հասկանալու համար ես առաջարկում եմ այս հայտարարությունը երկու մասի բաժանել: Վարչապետի առաջին պնդումն այն է, որ ՀՀ-ին սպառազինություն չէին վաճառում, որովհետև կար մտավախություն, որ դա Հայաստանը դրանք կօգտագործի իր տարածքից դուրս, այսինքն Լեռնային Ղարաբաղում: Սակայն, ըստ քաղաքագետի, եթե խնդիրը միայն «տարածքից դուրս օգտագործելը» լիներ, ապա նույն սահմանափակումները չէին կիրառվի Ադրբեջանի նկատմամբ։ Իրականում էմբարգոն կապված էր հենց հակամարտության գոյության, ոչ թե դրա աշխարհագրության հետ։ Բացի այդ, Միացյալ Նահանգները, օրինակ, 907-րդ չփոփոխվող հոդվածի շրջանակում սահմանափակումներ էր կիրառել հենց Ադրբեջանի նկատմամբ՝ վերջինիս գործողությունների պատճառով, հավելեց Գրիգորյանը։ Այսպիսով՝ Հայաստանը, թեև սահմանափակումներով, բայց կարողացել է ոչ ռուսական սպառազինություն ձեռք բերել։ Դրա օրինակներից են 2018–19 թթ․ իրականացված առաջին գնումները Հնդկաստանից, որոնց մասին հնդկական կողմը բաց տեքստով հաղորդում էր դեռ այն ժամանակ, նշում է փորձագետը։ Իսկ սպառազինության վերջին ձեռքբերումները, ըստ նրա, պայմանավորված են ոչ թե Ղարաբաղի հարցի «փակմամբ», այլ Ռուսաստանի՝ մատակարարումների վերաբերյալ չկատարված պարտավորություններով։ 2022-ից հետո, երբ Երևանը հասկացավ, որ Մոսկվայի կողմից անվտանգության երաշխիքները եւ սպառազինության մատակարարումները այլևս չեն գործում, սկսվեց դիվերսիֆիկացիայի արագացված փուլի իրականացումը, բացատրեց Գրիգորյանը։ Ֆրանսիական զենք՝ ՌԴ-ի հետ հարաբերությունների լույսի տակ Փաշինյանի ակնարկը, թե «Ղարաբաղի թեմայի փակվելուց» հետո սահմանափակումները վերացել են, իրականում ավելի շատ առնչվում է Հայաստանի փոխհարաբերություններին Ռուսաստանի հետ։ Ֆրանսիայի պատրաստակամությունը՝ Հայաստանին ժամանակակից համակարգեր վաճառելու, դիտարկվում է Երևան-Մոսկվա հարաբերությունների որոշակի սառեցման համատեքստում։ Արևմուտքի իրական մտահոգությունը եղել է ոչ թե այն, որ Հայաստանը կարող է զենք օգտագործել «տարածքից դուրս», այլ այն, որ տեխնոլոգիաները կարող են հասու դառնալ Ռուսաստանին, պնդում է Գրիգորյանը։ Բացի դրանից, սահմանափակումները երբեք ամբողջական չեն եղել. օրինակ, մինչ 2020 թ․ պատերազմը Ֆրանսիան Ադրբեջանին փոխանցում էր որոշակի արբանյակային տեխնոլոգիաներ, ասաց նա։ Փորձագետը ուշադրությունը հրավիրում է այն փաստի վրա, որ Ադրբեջանը կարողացավ մարտական տեխնիկայի այլընտրանքային շուկաներ գտնել՝ Իսրայել, Թուրքիա, եվրոպական մի շարք արտադրողներ։ Հայաստանը նույնպես նման հնարավորություն ունեցել է, և այս գործընթացի առաջխաղացման հարցում Հայաստանի խնդիրը ոչ թե Ղարաբաղն էր, այլ քաղաքական կամքի, ռազմավարության և աշխատող համակարգի բացակայությունը։ Արդյունքում՝ մինչ Ադրբեջանը գնում էր ամենաժամանակակից զինատեսակները, Հայաստանին հիմնականում մատակարարվում էր հնացած ռուսական սպառազինություն։ «Լեգիտիմության» շուրջ ելույթը հակասում է իրականությանը Վարչապետը կրկին շեշտում էր «լեգիտիմության», «միջազգային իրավական շրջանակի» և «միջազգայնորեն ճանաչված տարածքներից դուրս չգործելու» թեման։ Սակայն այս շեշտադրումը համահունչ չէ ընթացիկ աշխարհաքաղաքական գործընթացներին, ընդգծեց Գրիգորյանը։ «Միացյալ Նահանգների 28 կետանոց պլանի և Եվրոպական միության նախաձեռնությունների շրջանակում քննարկվում է Ուկրաինայի հակամարտության կարգավորումը՝ փաստացի ճանաչելով Ռուսաստանի վերահսկողությունը առնվազն արդեն գրավված տարածքների վրա։ Ավելին՝ Արևմուտքը պահանջում է, որ Ուկրաինան նույնիսկ չփորձի ռազմական ճանապարհով վերադարձնել այդ տարածքները։ Այս իրականության ֆոնին Փաշինյանի հայտարարությունը՝ թե «լեգիտիմությունը մեր անվտանգության հիմնական պայմանն է» չափազանց անլուրջ է», - նշեց նա։ Աշխարհը գնում է կոշտ անվտանգության դարաշրջանի ուղղությունով, որտեղ ռազմական և տեխնոլոգիական ինքնաբավությունն է որոշիչը, ոչ թե հայտարարությունների «լեգիտիմությունը»։

Запреты на покупку оружия: полуправды Пашиняна и реальность

В ходе конференции в правительстве с участием госслужащих премьер-министр Никол Пашинян выступал около часа. В речи звучали знакомые акценты, однако несколько положений требуют отдельного анализа. Главное из них касается закупок вооружений и политического контекста, которые премьер связывает с этим процессом. Политолог Тигран Григорян оценил, насколько заявления Пашиняна соответствуют реальности.

Пашинян говорит языком полуправд

По словам Григоряна, премьер снова использует «язык полуправд». Чтобы понять это, важно разделить его заявление на две части.

Первое утверждение Пашиняна — Армении не продавали вооружение, потому что существовало «опасение его применения за пределами территории», то есть в Нагорном Карабахе. Однако, отмечает политолог, если бы дело было только в этом, такие же ограничения действовали бы и в отношении Азербайджана. На практике эмбарго было связано не с географией применения оружия, а с существованием конфликта как такового.

Кроме того, США в рамках поправки 907 ограничивали именно Азербайджан из-за его действий. Это опровергает аргумент, что запреты касались исключительно Армении.

Тем не менее Армения, несмотря на ограничения, всё же приобретала не российское оружие. Пример — закупки из Индии в 2018–2019 гг., о которых индийская сторона сообщала открыто.

Григорян подчёркивает: недавние закупки объясняются не «закрытием карабахского вопроса», а тем, что Россия перестала выполнять свои обязательства по поставкам. С 2022 года, когда Ереван понял, что российские гарантии безопасности и поставки больше не работают, Армения начала ускоренную диверсификацию.


Французское оружие и охлаждение отношений с Россией

Пашинян утверждает, что ограничения исчезли после «закрытия темы Карабаха». Но, по оценке Григоряна, речь идёт скорее об изменениях в отношениях между Арменией и Россией. Готовность Франции поставлять современные системы рассматривается именно в контексте охлаждения между Ереваном и Москвой.

Запад опасался не того, что Армения применит оружие «за пределами территории». Настоящий риск заключался в возможной передаче технологий России.

При этом ограничения никогда не были абсолютными. Например, до войны 2020 года Франция поставляла Азербайджану отдельные спутниковые технологии.


Почему Азербайджан смог диверсифицировать, а Армения — нет

Аналитик отмечает: Азербайджан сумел найти альтернативных поставщиков — Израиль, Турцию и ряд европейских производств. У Армении такая возможность тоже была, однако её развитие упиралось в отсутствие политической воли, стратегии и работающих систем.

Результат: пока Азербайджан покупал совремейшие образцы, Армения продолжала получать в основном устаревшее российское вооружение.


Тезис о «легитимности» не соответствует реальности

Премьер снова говорил о «легитимности», «международном правовом поле» и «неприменении силы за пределами признанных границ». Но эта позиция, по мнению Григоряна, не согласуется с мировыми тенденциями.

В рамках плана США из 28 пунктов и европейских инициатив обсуждается урегулирование войны в Украине. Фактически Запад признаёт российский контроль над частью оккупированных территорий. Более того, Украине предлагают не пытаться вернуть их военным путём.

На этом фоне заявление Пашиняна о том, что «легитимность — главный фактор безопасности», выглядит слабым. Мир движется к эпохе жёстких силовых реалий, где ключевое значение имеют военный потенциал и технологическая самостоятельность, а не декларативная «легитимность».

Прокрутить вверх