Իրանում և ամբողջ Մերձավոր Արևելքում ծավալվող իրադարձությունները լայնամասշտաբ տարածաշրջանային ճգնաժամի միայն սկիզբն են։ Այս մասին նշեց քաղաքագետ Արթուր Խաչիկյանը՝ ընդգծելով, որ գործընթացի առանցքում ոչ միայն ռազմական, այլև քաղաքական լուրջ սխալ հաշվարկներ են։ Նրա համոզմամբ՝ ԱՄՆ նախագահի Դոնալդ Թրամփի հայտարարություններն ու քայլերը ցույց են տալիս, որ Վաշինգտոնը փորձել է արագ և ցուցադրական արդյունք ստանալ, սակայն բախվել է բոլորովին այլ իրականության։
Թրամփի արագ հաղթանակի փորձը
Խաչիկյանը նշեց, որ ԱՄՆ նախագահը բազմիցս հրապարակայնորեն հայտարարել է Իրանի հարցում կոշտ մոտեցումների մասին և փորձել է իրավիճակը ներկայացնել որպես արագ հաղթանակի հնարավորություն։
Քաղաքագետի կարծիքով՝ Թրամփը փորձել է կիրառել «արագ տրիումֆի» մոդել, որը աշխատեց Վենեսուելայում, սակայն Իրանի պարագայում նման մոտեցումը չէր կարող արդյունավետ լինել։ «Իրանը Վենեսուելա չէ»,– ընդգծում է նա՝ հավելելով, որ այստեղ գործ ունենք տարածաշրջանային ազդեցության լայն ցանց ունեցող, գաղափարապես համախմբված և ռազմականորեն պատրաստ համակարգի հետ։
Խաչիկյանի գնահատմամբ՝ այժմ արդեն նկատվում են նշաններ, որ Թրամփը փորձում է ելք գտնել ստեղծված իրավիճակից՝ հայտարարելով բանակցությունների պատրաստակամության մասին, եթե Իրանը բավարարի ԱՄՆ պահանջները։ Սակայն Թեհրանը մերժել է նման ձևաչափը, իսկ միջնորդական փորձերը ևս արդյունք չեն տվել։
Հարվածից հետո՝ համախմբում, ոչ թե փլուզում
Խաչիկյանի գնահատմամբ՝ Իրանի գերագույն հոգևոր առաջնորդի սպանությունը ոչ թե արագ հաղթանակ, այլ ճիշտ հակառակ արդյունքն է տվել։
«Ի դեմս Համենիի նրանք ստեղծեցին նահատակ, և դա ոչ թե պառակտեց, այլ համախմբեց իրանական հասարակությանը», — ընդգծում է փորձագետը։ Նրա խոսքով՝ շիա համայնքներում և մահմեդական աշխարհում՝ Պակիստանում, Իրաքում, ինչպես նաև Հնդկաստանի Ջամու և Քաշմիր քաղաքներում, արդեն արձանագրվում են համերաշխության և բողոքի ալիքներ։
Բանակցություններ՝ որպես ժամանակ շահելու գործիք
Քաղաքագետը հիշեցնում է, որ հարվածներից առաջ ընթանում էին բանակցություններ, և հնչում էին հայտարարություններ որոշակի առաջընթացի մասին։ Օմանի ներկայացուցիչը նույնիսկ նշել էր, որ Իրանը պատրաստակամություն է հայտնել քննարկել բալիստիկ հրթիռների սահմանափակման հարցը։
Սակայն հենց այդ փուլում, երբ կողմերը հրապարակայնորեն խոսում էին հնարավոր հանգուցալուծման մասին, իրականացվեցին հարվածները։ Խաչիկյանի խոսքով՝ սա խորապես հարվածում է ապագա բանակցային գործընթացներին։ «Ո՞վ է պատրաստ լինելու վստահել ԱՄՆ-ին կամ Իսրայելին, եթե բանակցությունների ընթացքում կարող է տեղի ունենալ ռազմական հարձակում»,– հարցադրում է նա։
Նրա գնահատմամբ՝ վստահության ճգնաժամը կարող է երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ ոչ միայն Իրանի, այլև տարածաշրջանային ողջ դիվանագիտական համակարգի համար։
Հակամարտության ընդլայնվող աշխարհագրություն
Քաղաքագետի խոսքով՝ գործընթացը վաղուց դադարել է լինել միայն Իրանի և Իսրայելի միջև դիմակայություն։ Նրա հաշվարկով՝ տարբեր աստիճաններով ներգրավված են առնվազն 17 երկրներ։ Բացի Իրանից, Իսրայելից և ԱՄՆ-ից, գործընթացում հիշատակվում են Եմենը, Սաուդյան Արաբիան, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան։
Խաչիկյանը չի բացառում, որ զարգացումները կարող են ընթանալ «Եմենի սցենարով»։ Նա հիշեցնում է, որ Եմենում շաբաթներ շարունակվող ռմբակոծությունները չկարողացան բերել ռազմավարական հաղթանակի։ Իրանի դեպքում, նրա կարծիքով, իրավիճակը կարող է լինել նույնիսկ ավելի բարդ։
Սկզբնական հայտարարություններում նշված կարճ ժամկետները՝ մի քանի օրից մինչև չորս շաբաթ, այժմ այլևս իրատեսական չեն թվում։ Քաղաքագետը կարծում է, որ հակամարտությունը կարող է ձգձգվել՝ ստեղծելով նոր ռազմական և քաղաքական ճնշումներ։
Քաղաքագետի խոսքով՝ առաջիկա շաբաթները կարող են որոշիչ լինել, սակայն արդեն հիմա ակնհայտ է, որ Իրանի շուրջ ձևավորվում է տարածաշրջանային վերաձևակերպման գործընթաց, որի հետևանքները կարող են դուրս գալ Մերձավոր Արևելքի սահմաններից։