Հայաստանի Հանրապետության նոր Սահմանադրության որևէ փոփոխություն չի կարող իրականացվել արտաքին ճնշման կամ թելադրանքի պայմաններում։ Այս մասին հայտարարում է սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովի անդամ, իրավապաշտպան Արթուր Սաքունցը՝ ընդգծելով, որ նման մոտեցումն անընդունելի է ինչպես իրավական, այնպես էլ քաղաքական առումով։
Նրա խոսքով՝ որևէ պետություն՝ լինի դա Ադրբեջանը, Միացյալ Նահանգները կամ Ռուսաստանի Դաշնությունը, չի կարող պարտադրել Հայաստանի ժողովրդին ընդունել կամ մերժել սահմանադրական փոփոխություններ։ Ըստ Սաքունցի՝ նման սցենարը պարզապես անհեթեթ է, սակայն նույնիսկ այդպիսի ընկալման առկայությունը կարող է լրջորեն վնասել հանրային վստահությանը սահմանադրական գործընթացի նկատմամբ։
Նա կարևորում է, որ հանրաքվեի նկատմամբ վստահությունը չխաթարվի և հանրության մեջ չձևավորվի այն համոզումը, թե փոփոխությունները կարող են կատարվել արտաքին ազդեցության ներքո։ Այդ կասկածների չփարատումը, նրա գնահատմամբ, կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ պետական ինստիտուտների լեգիտիմության համար։
Անկախության հռչակագիրը՝ որպես հիմնարար հենասյուն
Սաքունցը միանշանակորեն պնդում է, որ Անկախության հռչակագրի հիշատակումը չի կարող հանվել նոր Սահմանադրության նախաբանից։ Նրա կարծիքով՝ սա կարևոր է ոչ միայն հանրային վստահության վերականգնման տեսանկյունից, այլ նաև բովանդակային առումով։
Նա հիշեցնում է, որ 1990 թվականի օգոստոսի 23-ին ընդունված հռչակագիրը հանդիսանում է Հայաստանի պետականության հիմնարար փաստաթուղթը, որտեղ ամրագրված են անկախ պետության ձևավորման սկզբունքները՝ մարդու իրավունքներ, ժողովրդավարություն և պետական ինքնիշխանություն։
Չնայած այն հանգամանքին, որ հռչակագրում առկա որոշ դրույթներ ժամանակի ընթացքում կորցրել են իրենց գործնական արդիականությունը, այն շարունակում է պահպանել իր իրավական և պատմական նշանակությունը։ Սաքունցի գնահատմամբ՝ հենց այդ փաստաթղթի հիման վրա է ձևավորվել Հայաստանի իրավական համակարգը, և դրա սկզբունքները ներառված են գործող Սահմանադրության մեջ։
Քննարկումը՝ բովանդակության շուրջ, ոչ թե արտաքին օրակարգերի
Իրավապաշտպանը կարևորում է, որ սահմանադրական փոփոխությունների շուրջ քննարկումները տեղափոխվեն բովանդակային դաշտ և չդառնան միջպետական հարաբերությունների ազդեցության գործիք։
Նրա խոսքով՝ փորձ է արվում հանրային դիսկուրսը շեղել՝ այն կենտրոնացնելով առանձին դրույթների վրա՝ անտեսելով Սահմանադրության մնացած կարևոր հատվածները։ Սաքունցը հատկապես մտահոգիչ է համարում այն, որ քննարկումների կենտրոնում հայտնվում է միայն մեկ կետ, մինչդեռ սահմանադրության այլ հիմնարար խնդիրներ դուրս են մնում ուշադրությունից։
Նա հիշեցնում է, որ գործող Սահմանադրությունը ընդունվել է նախկին իշխանությունների օրոք և, իր գնահատմամբ, այն չի ապահովում լիարժեք ժողովրդավարական կառավարում։ Ըստ նրա՝ նույնիսկ 2018 թվականի փոփոխություններից հետո այդ համակարգային խնդիրները չեն լուծվել։
Ժողովրդավարական կառավարման բացերը
Սաքունցը մատնանշում է նաև կառավարման համակարգի կառուցվածքային խնդիրները՝ ընդգծելով, որ իշխանությունների ճյուղերի միջև հավասարակշռությունը բավարար չափով ապահովված չէ։
Նրա խոսքով՝ խորհրդարանական համակարգում քաղաքական մեծամասնության գերակշռությունը կարող է հանգեցնել այնպիսի իրավիճակի, երբ օրենսդիր մարմինը դադարում է իրականացնել իր վերահսկողական գործառույթները։ Որպես օրինակ՝ նա նշում է այն ժամանակահատվածը, երբ ընդդիմության բոյկոտում էր Ազգային ժողովի աշխատանքը, սակայն դա որևէ կերպ չէր անդրադառնում օրենքներ ընդունելու գործընթացի վրա։
Սաքունցի գնահատմամբ՝ նման համակարգը չի կարող համարվել լիարժեք ժողովրդավարական կառավարման երաշխիք, և սահմանադրական բարեփոխումները պետք է ուղղված լինեն հենց այս խնդիրների լուծմանը, այլ ոչ թե սահմանափակվեն առանձին քաղաքականապես զգայուն հարցերի շուրջ քննարկումներով։