Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցու վերաբերյալ` իրադարձություն է, որը սովորական ներքաղաքական բանավեճի սահմաններից դուրս է: Առաջին հայացքից խոսքը բարոյական նորացման և հոգևոր մաքրության մասին է, բայց այս գաղափարախոսական քողի տակ թաքնված է մի նախաձեռնություն, որն իր բնույթով և հետևանքներով ավելի շատ հիշեցնում է աշխարհիկ իշխանությունների կողմից Եկեղեցու վերակառուցման, իսկ ավելի շուտ ենթարկեցման փորձ:
Փաշինյանը հնչեցնում է շատ կոնկրետ ծրագիր: Նա անհրաժեշտ է համարում հեռացնել գործող կաթողիկոս Գարեգին II-ին, նշանակել ժամանակավոր տեղապահ, բացառել նոր ընտրություններ անցկացնելու հնարավորությունը մինչև նոր «Կանոնագիրք Հայոց»-ի հաստատումը, որը պետք է գրված լինի մատչելի լեզվով։ Այս ամենից հետո միայն առաջարկվում էապա անցկացնել կաթողիկոսի ընտրություններ, ընդ որում՝ միայն այն թեկնածուների շրջանում, ովքեր հանձնել են «բարոյականության» թեստը: Միևնույն ժամանակ, առաջարկվում է նոր «Կանոնագիրք Հայոց»-ում գրանցել «բարոյականության» չափանիշները, և որպես օրինակ Փաշինյանը բերում է այնպիսի պահանջներ, ինչպիսիք են ամենօրյա աղոթքը, Մեծ Պահքին մասնակցելը, Աստվածաշնչի լիարժեք ընթերցումը և Քրիստոսի հանդեպ անսասան հավատը:
Փաշինյանը ֆորմոլ առումով փորձում է տպավորություն ստեղծել, իբր խոսքը ներքին մաքրագործման մասին է։ Սակայն, եթե նախաձեռնությունն ամբողջությամբ դիտարկենք, ակնհայտ է դառնում. անկախ Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ աշխարհիկ կառավարությունը առաջարկում է փոխել Եկեղեցու գործունեության սկզբունքը՝ նրա հիերարխիան, կանոնական իրավունքը, ընտրական համակարգը և ավանդույթի հեղինակությունը։ Այս ամենը տեղի է ունենում ոչ թե Եկեղեցու հետ խորհրդակցությունների տեսքով, այլ գործադիր իշխանության ղեկավարի ուղղակի քաղաքական հայտարարության միջոցով, որը միաժամանակ հայտարարում է հոգևոր չափանիշներին իր համապատասխանության և եկեղեցական բարեփոխումների շարժումը ղեկավարելու մտադրության մասին։
Այս մոտեցումը մի շարք մտահոգիչ հարցեր է առաջացնում։ Նախևառաջ, խոսքը եկեղեցին պետությունից առանձնացնելու սահմանադրական սկզբունքի խախտման մասին է։ Սահմանադրության համաձայն, Հայ Առաքելական Եկեղեցին անկախ կրոնական կազմակերպություն է, և նրա ներքին գործերին ո՛չ կառավարությունը, ո՛չ էլ խորհրդարանական մեծամասնությունը իրավունք չունեն միջամտելու։ Բացի այդ, Փաշինյանի ձևակերպումները վտանգավոր նախադեպ են ստեղծում, երբ պետական գործիչն ինքն է որոշում հոգևոր նորմը և առաջնորդության բարոյական իրավունքը կրոնական միջավայրում։
Առաջարկվող «բարեփոխման» բովանդակությունը նույնպես լուրջ կասկածներ է առաջացնում։ Կաթողիկոսի ընտրությունները անորոշ ժամանակով հետաձգելը, առանց նախապես հաստատված «բարոյական վկայականի» թեկնածուներին գործնականում բացառելը, նոր կանոն ստեղծելը՝ առանց այն ունենալու հստակ պատկերացում, թե ով և ինչպես է այն մշակելու՝ այս ամենը կարող է հանգեցնել Եկեղեցու ներսում պառակտման և կաթվածահար անել նրա գործունեությունը առաջիկա տարիների համար։Փաշինյանը միգուցե գիտակցում է դա, բայց պնդում է, որ խնդիրը քաղաքական չէ, այլ բացառապես հոգևոր։ Սակայն փաստը մնում է փաստ. նման նախաձեռնությունը անխուսափելիորեն կունենա քաղաքական և միջազգային արձագանք։
Վարչապետի կողմից օգտագործված հռետորաբանությունը նույնպես որոշակի մտահոգություններ է առաջացնում։ Նա պնդում է, որ անձամբ համապատասխանում է հոգևոր առաջնորդության բոլոր հայտարարված չափանիշներին, և, հետևաբար, ըստ իր սեփական հայտարարության մեջ նշված տրամաբանության՝ իրավունք ունի ղեկավարել «Վեհարանը վեհի՛» շարժումը։ Այս տեսակի փաստարկը, որը կառուցված է փակ տրամաբանության շրջանակում, ըստ էության ասվում է. «Ես իրավունք ունեմ, որովհետև արդեն հայտարարել եմ, որ իրավունք ունեմ»։ Սա իրականում բացառիկ մեսիական առաջնորդության պահանջ է, որն անընդունելի է ժողովրդավարական պետությունում և անհամատեղելի է քրիստոնեական աշխարհայացքի հիմքում ընկած համեստության և խոնարհության ավանդույթների հետ։