Հայաստանը վերջին տարիներին բարելավել է պետական պարտքի կառավարման մի շարք ցուցանիշներ, սակայն հանրային ֆինանսների կառավարման տեսանկյունից լուրջ խնդիր է մնում շուկայի միտումներին համարժեք արձագանքելու և նախատեսված կապիտալ ծախսերն ամբողջությամբ իրականացնելու հարցը։ Այս մասին ասել է տնտեսագետ, «Ամերիա» խորհրդատվական ընկերության ղեկավար Տիգրան Ջրբաշյանը։
Ոչ ռեզիդենտները ներդրումներ են կատարում Հայաստանի պետական պարտքի դրամային գործիքներում
Նրա գնահատմամբ՝ բյուջեի դեֆիցիտի կառավարման տեսանկյունից Հայաստանը բավականին դրական իրավիճակում է։ Վերջին տարիներին հաջողվել է լուծել երկու կարևոր խնդիր՝ բարելավել արտաքին պարտքի և համախառն ներքին արդյունքի հարաբերակցությունը և մեծացնել պետական պարտքի դրամային բաղադրիչը։ Ջրբաշյանի խոսքով՝ արտաքին պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցության բարելավումը շարունակվում է, ինչը նպաստում է երկրի ֆինանսական դիրքի առողջացմանը։ Արդյունքում Հայաստանը արտաքին պարտքի տեսանկյունից այսօր ավելի վստահելի վարկառու է, քան նախկինում։
Մյուս կարևոր փոփոխությունը պետական պարտքի դրամայնացումն է։ Տնտեսագետի խոսքով՝ պետական պարտավորությունների մեջ դրամով արտահայտված պարտքի տեսակարար կշիռն այժմ շատ ավելի մեծ է, քան նախկինում։ Սա կայունացնում է իրավիճակը, քանի որ պետությունների համար ռիսկեր են առաջանում հատկապես այն ժամանակ, երբ պարտքի զգալի մասը արտահայտված է արտարժույթով, իսկ փոխարժեքի տատանումները հանգեցնում են բյուջետային ցուցանիշների կտրուկ փոփոխությունների։ «Մենք նվազեցրել ենք այդ հնարավորությունը»,- նշել է Ջրբաշյանը։
Նա դրական է գնահատել նաև այն հանգամանքը, որ ոչ ռեզիդենտները ներդրումներ են կատարում Հայաստանի պետական պարտքի դրամային գործիքներում։ Նրա խոսքով՝ սա ևս կայունության ազդակ է։
Կապիտալ ծախսերի թերակատարումը՝ հիմնական մտահոգություն
Չնայած պետական պարտքի կառավարման դրական փոփոխություններին՝ Ջրբաշյանի կարծիքով՝ հանրային ֆինանսների կառավարման տեսանկյունից այս տարվա առավել կարևոր խնդիրը բյուջեի դեֆիցիտի չափը չէ, այլ կապիտալ ծախսերի թերակատարումը։
«Երբ դու չես կատարում կապիտալ ծախսերը, նվազեցնում ես քո ապագա ներուժի վրա ներդրումները»,- ընդգծել է տնտեսագետը։
Նրա խոսքով՝ կապիտալ ծախսերի թերակատարման պատճառները տարբեր են։ Դրանցից մեկը գնաճը զսպելու նպատակով դրամավարկային քաղաքականության գործիքներին զուգահեռ այլ միջոցների կիրառումն է։ Մյուս գործոնը ընտրություններն են։
Ջրբաշյանի բացատրությամբ՝ տնտեսագիտական տեսանկյունից ընտրական տարիները սովորաբար նպաստավոր են ընթացիկ ծախսերի ավելացման, բայց դժվար՝ կապիտալ ներդրումների իրականացման համար։ Կապիտալ ծրագրերը բարդ է իրականացնել ընտրությունների պայմաններում, հատկապես ժողովրդավարական երկրներում, որտեղ ընտրությունների արդյունքները կարող են հանգեցնել իշխանության փոփոխության և, համապատասխանաբար, որոշումների վերանայման։
Տնտեսագետի գնահատմամբ՝ այս տարի Հայաստանը ևս բախվել է այդպիսի իրավիճակի։
2027 թվականի կապիտալ ծախսերը՝ նոր փորձություն
Ջրբաշյանի խոսքով՝ առաջիկա հիմնական մարտահրավերն այն է, թե արդյոք Հայաստանը կկարողանա պահպանել կապիտալ ծախսերի այն բավականին բարձր տեմպը, որին հասել էր նախորդ տարիներին։
Նա հիշեցրել է, որ հեղափոխությունից հետո որոշ ժամանակ կապիտալ ծախսերի անկում էր արձանագրվել։ Դա պայմանավորված էր ոլորտում իրականացվող բարեփոխումներով, այդ թվում՝ գնումների քաղաքականության և կապիտալ ծրագրերի իրականացման գործընթացների փոփոխություններով։ Այդ փուլից հետո կապիտալ ծախսերի աճը վերականգնվել էր, և երկիրը կարողացել էր հասնել դրանց կատարման բավականին լավ ցուցանիշների։
Սակայն 2026 թվականին կրկին արձանագրվել է կապիտալ ծախսերի թերակատարում։ Տնտեսագետը հույս է հայտնել, որ 2027 թվականի համար նախատեսված կապիտալ ծախսերի ծրագիրը նույն ճակատագրին չի արժանանա։
Նրա կանխատեսմամբ՝ 2026 թվականի վերջին եռամսյակում կապիտալ ծախսերի ակտիվացում կլինի։ Դրան կնպաստի նաև այն հանգամանքը, որ որոշ ծախսեր արդեն իրականացվել են կանխավճարների տեսքով, սակայն դեռևս ամբողջությամբ չեն արտացոլվել բյուջեում, քանի որ վերջնական ակտերը դեռ պետք է ներկայացվեն։
Այնուամենայնիվ, Ջրբաշյանի գնահատմամբ՝ չորրորդ եռամսյակում սպասվող աճը բավարար չի լինի նախատեսված կապիտալ ծախսերի ամբողջ ծավալն ապահովելու համար։
Հետևաբար, նրա խոսքով, այժմ կարևոր հարց է, թե ինչպես պլանավորել հաջորդ տարվա ծախսերը և ինչ ազդակներ փոխանցել շուկային, որպեսզի 2027 թվականին կապիտալ ծախսերի թերակատարման նույն իրավիճակը չկրկնվի։