2018 թվականից հետո Հայաստանում աննախադեպ աճ է արձանագրվել պետական անվտանգության և սահմանադրական կարգի հիմունքների դեմ ուղղված հանցագործությունների վերաբերյալ հաղորդումների թվի առումով։ Այս մասին հայտարարել է Ազգային անվտանգության ծառայության նախկին տնօրեն, Ազգային անվտանգության ծառայության պահեստազորի սպաների միության համահիմնադիր Միքայել Համբարձումյանը՝ ընդգծելով, որ նման վիճակագրությունը լուրջ մտահոգությունների տեղիք է տալիս։
Նա հայտարարել է, որ 2018 թվականից մինչև 2026 թվականը պետական անվտանգության, սահմանադրական կարգի պահպանության հիմունքների դեմ ուղղված հանցագործությունների վերաբերյալ հրապարակված հաղորդագրությունների թիվը գերազանցել է 90-ը։
«Սա աննախադեպ աճ է։ Եթե նման հանցագործությունների թվաքանակն այս աստիճանի մեծ է, ապա դա վկայում է, որ մեր երկրում իսկապես ինչ-որ բան այն չէ», — նշել է ԱԱԾ նախկին տնօրենը։
Նրա կարծիքով՝ նման վիճակագրությունը պետք է դառնա լուրջ վերլուծության առարկա, քանի որ խոսքը վերաբերում է պետության անվտանգության և ինքնիշխանության համար առանցքային նշանակություն ունեցող հանցագործություններին։
Միևնույն ժամանակ նա ուշադրությունը հրավիրեց մեկ շատ կարևոր հանգամանքի՝ վերջին տարիներին «հայրենիքի դավաճանություն», «պետական դավաճանություն», «լրտեսություն», «օտարերկրյա գործակալ» և նմանատիպ հասկացությունները չափազանց հաճախ են օգտագործվում հանրային ու քաղաքական դիսկուրսում, ինչի հետևանքով դրանց բովանդակությունն ու իրավական նշանակությունը զգալիորեն արժեզրկվել են։
«Այս խոսույթն այնքան են ցածրացրել, որ երբեմն թվում է՝ հարևանը հարևանի հետ վիճում է և սկսում են իրար մեղադրել պետական դավաճան կամ լրտես լինելու մեջ», — նշել է նա։
Համբարձումյանը փորձել է պարզաբանել, թե իրականում ինչ է նախատեսում Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգիրքը պետական դավաճանության վերաբերյալ։ Նրա ներկայացմամբ՝ պետական դավաճանությունը սահմանված է Քրեական օրենսգրքի 418-րդ հոդվածով և դասվում է առանձնապես ծանր հանցագործությունների շարքին։ Դրա համար նախատեսվում է 15-ից 20 տարվա ազատազրկում կամ ցմահ ազատազրկում։
Նա ընդգծել է, որ պետական դավաճանության հանցակազմի սուբյեկտ կարող է լինել բացառապես Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին։ Եթե նմանատիպ գործողություններ կատարում է օտարերկրյա քաղաքացին, ապա խոսքը գնում է արդեն լրտեսության մասին։
ԱԱԾ նախկին ղեկավարը ներկայացրել է այն հիմնական գործողությունները, որոնք, ըստ օրենսդրության, կարող են ձևավորել պետական դավաճանության հանցակազմը։ Դրանցից առաջինը պատերազմի կամ ռազմական գործողությունների ընթացքում թշնամու կողմն անցնելն է։
Երկրորդ դեպքում խոսքը վերաբերում է օտարերկրյա պետությանը, կազմակերպությանը կամ միջազգային կառույցին պետական գաղտնիք կազմող տեղեկությունների փոխանցմանը։ Համբարձումյանը հատուկ շեշտել է, որ նման հանցակազմի առկայության համար փոխանցվող տեղեկությունները պետք է պարունակեն պետական գաղտնիք։
Երրորդ ձևը, նրա խոսքով, պետական դավաճանությունն է լրտեսության ձևով, երբ Հայաստանի քաղաքացին համաձայնում և սկսում է համագործակցել օտարերկրյա հետախուզական ծառայությունների հետ՝ Հայաստանի շահերին վնաս հասցնելու նպատակով։ Համբարձումյանի գնահատմամբ՝ նման դեպքերում արդեն իսկ համագործակցության համաձայնությունը, գաղտնանվան ընտրությունը կամ համապատասխան պարտավորությունների ստանձնումը կարող են դիտարկվել որպես ավարտված հանցագործություն՝ անկախ փոխանցված տեղեկությունների բնույթից։
Չորրորդ դրսևորումը, ըստ նրա, թշնամական գործողություններին ցանկացած եղանակով աջակցելն է։
Անդրադառնալով իր աշխատանքի տարիներին պետական դավաճանության գործերի քննությանը՝ Համբարձումյանը նշել է, որ դրանք համարվում էին ազգային անվտանգության համակարգի ամենակարևոր և ամենապատասխանատու գործերից։ Նրա խոսքով՝ նման գործերի բացահայտումն ու քննությունը վստահվում էին առավել փորձառու և բարձրակարգ մասնագետներին, իսկ դրանցով զբաղվելը համակարգում համարվում էր մասնագիտական բարձր գնահատականի ցուցիչ։
Նա նաև ընդգծել է, որ նախկինում նման գործերը քննվում էին առավելագույն գաղտնիության պայմաններում և հանրայնացվում էին միայն այն ժամանակ, երբ ավարտված էին լինում անհրաժեշտ օպերատիվ-հետախուզական և քննչական գործողությունները, հավաքված էր բավարար ապացուցողական բազա, բացահայտված էին բոլոր կապերն ու հանգամանքները։
«Չեմ հիշում դեպք, որ նման մեղադրանքով դատարան ուղարկված գործով մարդ արդարացվեր։ Այս գործերին չափազանց լուրջ էին վերաբերվում», — ասել է նա՝ նշելով, որ խոսքը վերաբերում է մինչև 2018 թվականն ընկած ժամանակահատվածին, իսկ դրանից հետո իրավիճակը էապես փոխվեց։