Հայաստանում անշարժ գույքի շուկան շարունակում է թվացյալ ակտիվություն ցուցադրել, սակայն, թվային աճը դեռ չի նշանակում որակական զարգացում։ Այս մասին նշեց ՊԵԿ նախկին նախագահ Դավիթ Անանյանը։
Տարածքային անհավասարության խորացում
Նրա խոսքով՝ 2025 թվականի հունվար–հոկտեմբերին գրանցված ավելի քան 23 հազար գործարքները առաջին հայացքից դրական պատկեր են ստեղծում, բայց «ինչպես միշտ, թվերի ետևում իրականությունն այլ է»։
Անանյանը ընդգծում է, որ գործարքների հիմնական մասը կենտրոնացած է Երևանում։ «Հոկտեմբերին արձանագրված շուրջ 1770 առուվաճառքի գործարքները գրեթե ամբողջությամբ տեղի են ունեցել մայրաքաղաքում»,— ասում է նա՝ հավելելով, որ մարզերի մեծ մասը շարունակում է մնալ ցածր ակտիվության կամ նվազման փուլում։ Նրա գնահատմամբ՝ Երևանն այսօր կլանում է շուկայի 30–35 տոկոսը, ինչը արդեն խոսում է տարածքային անհավասարության խորացման մասին։
Ըստ Անանյանի՝ Երևանի բնակարանների մեկ քառակուսի մետրի միջին գինը հոկտեմբերին մոտեցել է 920 հազար դրամի, մինչդեռ մարզերում գները մի քանի անգամ ցածր են։ «Այս տարբերությունն այլևս չի բացատրվում միայն շուկայական պահանջարկով»,— նշում է նա՝ կապելով գների աճը եկամտային անհավասարության, ներդրումային գնորդների և արտաքին պահանջարկի հետ։ Նրա խոսքով՝ մայրաքաղաքում բնակարանների պահանջարկի զգալի մասը ձևավորվում է ոչ թե բնակչության իրական կարիքներից, այլ վարկային և ներդրումային գործոններից։
Վարկային բում, օտարերկրյա պահանջարկ և «ֆինանսական փուչիկի» վտանգ
Անանյանը շեշտում է, որ շուկայի վրա էական ազդեցություն ունի նաև օտարերկրյա քաղաքացիների ակտիվ մասնակցությունը։ Միայն հոկտեմբերին գրանցվել է 482 գործարք օտարերկրացիների մասնակցությամբ, որոնց ավելի քան 60 տոկոսը ռուսական ծագման անձանց կողմից։ Նրա գնահատմամբ՝ սա ներքին շուկայի վրա ձևավորում է լրացուցիչ արտաքին ճնշում՝ նպաստելով գների հետագա աճին։ «Այս պայմաններում անշարժ գույքը կորցնում է իր բնակարանային նշանակությունը և վերածվում է ֆինանսական ակտիվի»,— ասում է նա։
Անանյանի տվյալներով՝ հոկտեմբերին գրավադրման գործարքների թիվը հասել է 1225-ի՝ մեկ տարվա ընթացքում գրեթե կրկնապատկվելով։ Նրա խոսքով՝ սա վկայում է, որ շուկայի պահանջարկը սնուցվում է հիմնականում վարկերով, ոչ թե քաղաքացիների եկամուտների աճով։ «Երբ մարդիկ բնակարան են գնում հիփոթեքի հաշվին, շուկան դառնում է ոչ թե զարգացման ցուցիչ, այլ պարտքային կախվածության արդյունք»,— ընդգծում է նա։
Ամփոփելով՝ Անանյանը նշում է, որ անշարժ գույքի շուկան այսօր դարձել է Հայաստանի տնտեսության ամենաբացահայտ «հայելին»։ Նրա խոսքով՝ գների աճի, պահանջարկի կենտրոնացման, օտարերկրյա ակտիվության և վարկային բումի համադրումը, արդյունաբերության ու արտահանման անկման ֆոնին, ձևավորում է «ֆինանսական փուչիկ», որը չի կարող ապահովել երկրի երկարաժամկետ տնտեսական անվտանգությունը։