Հունգարիայի օրինակը ցույց տվեց, որ ընտրություններին ակտիվ մասնակցությունը կարող է վճռորոշ ազդեցություն ունենալ գործող իշխանության դիրքերի վրա։ Նման կարծիքի է քաղտեխնոլոգ Վիգեն Հակոբյանը։
Հունգարիայի օրինակն ու մասնակցության գործոնը
Հակոբյանը ընդգծում է, որ բարձր մասնակցության պարագայում իշխանությունը գրեթե երաշխավորված պարտվում է ընդդիմությանը, հատկապես եթե առկա են համապատասխան հասարակական միտումներ։ Նրա խոսքով՝ ներկայում աշխարհում նկատվող քաղաքական և հոգեբանական տենդենցները ցույց են տալիս, որ որոշիչը ոչ թե արտաքին ազդակներն են, այլ ներքին որոշումները։
Նա նշում է, որ էական նշանակություն չունի, թե ինչ հայտարարություններ են անում արտաքին դերակատարները՝ լինի դա ԱՄՆ փոխնախագահը, Թուրքիայի արտգործնախարարը, Ադրբեջանի նախագահը կամ Ռուսաստանի նախագահը։ Հակոբյանի համոզմամբ՝ ամեն ինչ որոշվելու է ներսում՝ տվյալ հասարակության կողմից ընդունված որոշմամբ։
Սոցիոլոգիական տվյալներ և սպասվող մասնակցություն
Քաղտեխնոլոգը անդրադառնում է նաև սոցիոլոգիական հարցումներին՝ նշելով, որ դրանք վկայում են բարձր մասնակցության սպասումների մասին։ Մասնավորապես, վերջին հարցումների համաձայն՝ շուրջ 60-61% քաղաքացիներ հակված են մասնակցել ընտրություններին։
Միևնույն ժամանակ, նա այդ ցուցանիշը որոշ չափով լավատեսական է համարում՝ ենթադրելով, որ իրական մասնակցությունը կարող է կազմել մոտ 53-55%։ Սակայն նույնիսկ այս ցուցանիշը, ըստ նրա, բավական բարձր է և կարող է լուրջ խնդիրներ ստեղծել գործող իշխանության համար։
Վարչական ռեսուրսի սահմանափակությունը
Հակոբյանը մանրամասն բացատրում է իշխանության ընտրազանգվածի կառուցվածքը՝ նշելով, որ ցանկացած իշխանություն ունի վարչական ռեսուրս, որը սովորաբար առավել կազմակերպված և կարգապահ ընտրող է։ Այդ ռեսուրսը, նրա խոսքով, ներառում է այն ընտրողներին, որոնք տարբեր մեխանիզմներով ապահովում են մասնակցություն՝ հաճախ նույնիսկ կազմակերպված ձևով։
Սակայն, նա ընդգծում է, որ այդ ռեսուրսը սահմանափակ է՝ սովորաբար կազմելով մոտ 25-30%։ Երբ ընդհանուր մասնակցությունը ցածր է, այդ տոկոսը մեծ կշիռ ունի ընդհանուր արդյունքի մեջ, սակայն բարձր մասնակցության պարագայում դրա ազդեցությունը զգալիորեն նվազում է։
Հակոբյանը բերում է պարզ օրինակ․ եթե ընտրություններին մասնակցում է 1 միլիոն մարդ, ապա 25%-ը կազմում է 250 հազար ձայն։ Բայց եթե նույն այդ 250 հազարը հաշվարկվում է 1.2 կամ 1.4 միլիոն մասնակիցների պարագայում, ապա դրա հարաբերական կշիռը զգալիորեն նվազում է, ինչի արդյունքում իշխանությունը կորցնում է վերարտադրվելու հնարավորությունը սեփական ռեսուրսների հաշվին։
Նախընտրական փուլ և մասնակցության աճի հավանականություն
Քաղտեխնոլոգը նշում է, որ ընտրություններին դեռ ժամանակ կա, և մասնակցության ցուցանիշը կարող է աճել, քանի որ պաշտոնական նախընտրական քարոզարշավը դեռ չի սկսվել։ Նրա խոսքով՝ թեև իրականում քարոզարշավը վաղուց մեկնարկել է, սակայն ոչ բոլոր քաղաքացիներն են դեռ գիտակցում ընտրությունների կարևորությունը։
Հակոբյանի գնահատմամբ՝ շատերը չեն ընկալում նաև այն պարզ «թվաբանական» փաստը, որ ընտրություններին չմասնակցելը փաստացի նպաստում է գործող իշխանության վերարտադրությանը։ Նրա խոսքով՝ չմասնակցողների հաշվին իշխանության համար ավելի հեշտ է պահպանել դիրքերը։
Դրան հակառակ՝ մասնագիտական հաշվարկների համաձայն՝ մոտ 55% մասնակցության պարագայում գործող իշխանության շանսերը, հաշվի առնելով ներկայիս վարկանիշը, բավականին ցածր են։ Նրա ձևակերպմամբ՝ նման սցենարի դեպքում իշխանության վերարտադրության հնարավորությունները դառնում են «մշուշոտ», եթե ոչ՝ «բավականին տխուր»։