Իրանի և Իսրայելի միջև հակամարտության սրացումը, որը բռնկվել է 2025 թվականի հունիսի 13-ին Իսրայելի հարվածներից և Թեհրանի պատասխան գործողություններից հետո, սպառնում է Հայաստանի տնտեսությանը: Իրանի հետ սերտ աշխարհագրական կապը և առևտրային ուղիներից կախվածությունը Երևանը դարձնում են խոցելի: Ինչպե՞ս կարող է ճգնաժամն ազդել հայերի գրպանի վրա:
Իրանը Հայաստանի համար արտաքին առևտրի երկու «բաց դռներից» մեկն է՝ Վրաստանի հետ միասին: Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ փակ սահմանները Իրանի ուղղությունը դարձնում են կենսական: Սակայն ներկայում հայկական բեռները խցանվել են Բենդեր-Աբբաս նավահանգստում և Իրանի ճանապարհներին՝ օդային տարածքի փակման և լոգիստիկ խափանումների պատճառով: Սա արդեն հանգեցնում է մատակարարումների ուշացումների և գների բարձրացման, ներառյալ՝ սննդամթերքի և վառելիքի: «Տրանսպորտային ծախսերն աճում են, առաքման ժամկետները երկարում են», — նշում է տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը:
Հայաստանի ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը ահազանգում է. եթե հակամարտությունը ձգձգվի, 2025 թվականին տնտեսական աճը կարող է կրճատվել մինչև 1.3%՝ կանխատեսված 5.1%-ի փոխարեն: Պատճառը ներդրումների նվազումն է և տարածաշրջանային ռիսկերի աճը: Արտասահմանյան ներդրողները զգուշավոր են՝ Հայաստանը համարելով անկայուն տարածաշրջանի մաս: «Մենք կարող ենք կորցնել կապիտալի վստահությունը», — ընդգծում է Հովհաննիսյանը:
Իրանը Հայաստանի կարևոր առևտրային գործընկերն է: 2023 թվականին երկու երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը կազմել է 693 մլն դոլար: Սակայն հակամարտությունը կարող է կրճատել այդ ծավալները: Զբոսաշրջության ոլորտը նույնպես ռիսկի տակ է. իրանցի զբոսաշրջիկները, որոնց թիվը ժամանակին հասնում էր 80 հազարի, ակնհայտորեն կհրաժարվեն ուղևորություններից: Սա կհարվածի հյուրանոցներին, ռեստորաններին և այլ բիզնեսներին: Մյուս կողմից մեծ է նաև Հայաստան փախստականների ներհոսքը, ինչ անպայմանորեն մեծ բեռ կդառնա տնտեսության համար։
Հայաստանը կախված է նաև Իրանից մատակարարվող գազից՝ «գազը էլեկտրաէներգիայի դիմաց» սխեմայով: Մատակարարումների խափանումները կարող են էներգետիկ դեֆիցիտ առաջացնել: Բացի այդ, նավթի համաշխարհային գների աճը (Brent-ն արդեն բարձրացել է 10%-ով՝ հասնելով $75,15-ի մեկ բարելի դիմաց) կհանգեցնի վառելիքի և առօրյա ապրանքների թանկացման՝ խթանելով գնաճը:
Հաշվի առնելով Իրանի ճգնաժամը և ներկայիս սպառնալիքները՝ առանձնահատուկ մտահոգություն է առաջացնում այն փաստը, որ կառավարությունը, փաստորեն, չի մշակում տնտեսական սպառնալիքներին դիմակայելու որևէ սցենար: Այս մասին հայտարարում է ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը: Նրա խոսքով՝ «Հայաստանի ֆինանսների նախարարությունը Իրանի շուրջ զարգացումների հնարավոր տնտեսական հետևանքների վերաբերյալ դեռևս սցենարային վերլուծություններ չի մշակել։ Դեռ անորոշությունները շատ են։ Այդ սցենարների ենթադրությունները կարող են շատ շեղվել։ Երբ կզգանք, որ ազդեցությունները կոնկրետ են և տեսանելի, բնականաբար, համապատասխան վերլուծությունները կներկայացնենք կառավարությանը»: