Տասնամյակներ շարունակ գլոբալ անվտանգությունը սահմանող կանոնները արագորեն հնանում են։ Անօդաչու թռչող սարքերը, հեռահար զենքերը, արհեստական բանականությունը և սոցիալական ինժեներիան փոխում են «անվտանգ» լինելու ըմբռնումը։ Այսօր սպառնալիքները գալիս են ոչ միայն օդից կամ գետնից, այլև թվային տարածությունից, որտեղ մեծամասնության որոշումները կարող են փոխարինվել ալգորիթմներով։
Ինչպես ընդգծում է Հայաստանի արտաքին հետախուզության ծառայության ղեկավար Քրիստինե Գրիգորյանը, ավելի ու ավելի շատ երկրներ իրենց անվտանգությունը կապում են իրենց սահմաններից դուրս։ «Հայաստանը բացառություն չէ», — ասում է նա։ Նրա խոսքով՝ նախկին «խաղի կանոնները» այլևս չեն գործում կամ գործում են սահմանափակ, և դա կապված է մեծամասամբ տեխնոլոգիաների զարգացման հետ։
«Եթե նախկինում հեռահար զենքերը առկա էին բացառապես գերտերություններին և ծառայում էին որպես կանխարգելման միջոց, ապա այժմ դրանք հասանելի են դառնում շատ երկրների։ Դրանց կանխարգելիչ դերը աստիճանաբար մածվում է։ Եվ դա միակ օրինակը չէ։ Արհեստական բանականություն օգտագործող սոցիալական ինժեներիայի գործիքները դարձել են հասարակական կարծիքի և քաղաքական որոշումների վրա ազդելու հզոր գործիք։ Սա միաժամանակ և՛ զարմանալի է, և՛ չափազանց վտանգավոր», — նշում է Գրիգորյանը։
Այս միտումները հստակորեն հաստատվում են համաշխարհային փորձով, որտեղ թվային տեխնոլոգիաները գնալով դառնում են ոչ միայն վերահսկողության գործիք, այլ նաև դիմադրության զենք։
Մեկ ապստամբության պատմություն
Ակնհայտ օրինակ է Նեպալը, որտեղ երիտասարդ ցուցարարները դիմեցին ապակենտրոնացված հաղորդագրությունների BitChat հավելվածին՝ կառավարության գրաքննությունը շրջանցելու համար մահացու ցույցերի ժամանակ, որոնք հանգեցրին վարչապետ Կ.Պ. Շարմա Օլիի հրաժարականին:
BitChat-ը Twitter-ի համահիմնադիր Ջեք Դորսիի կողմից ստեղծված Bluetooth-ի վրա հիմնված հաղորդագրությունների հավելված է։ Այն հիմնարար կերպով տարբերվում է ավանդական հարթակներից. այն չի պահանջում հեռախոսահամար կամ էլեկտրոնային փոստ, ապահովում է գաղտնագրում և գործում է ինքնակազմակերպվող ցանցերի սկզբունքով, որոնք դիմացկուն են կենտրոնացված անջատումներին: Այն նույնիսկ ունի «խուճապի ռեժիմ»՝ եռակի սեղմումը անմիջապես ջնջում է բոլոր տվյալները: Նեպալի փորձը համաշխարհային միտման միայն մի մասն է։
BitChat-ի դեպքը հաստատում է Քրիստինա Գրիգորյանի թեզը. ժամանակակից աշխարհում անվտանգությունը որոշվում է ոչ միայն զենքերով կամ տարածքով, այլև տեխնոլոգիաներով, որոնք կարող են լինել և՛ վերահսկողության, և՛ ազատության գործիք։ Պետությունների համար սա նշանակում է նոր ռազմավարություններ կառուցելու անհրաժեշտություն, որտեղ անվտանգությունը կներառի ոչ միայն ռազմական, այլև տեղեկատվական և տեխնոլոգիական ոլորտները։