Հայաստանում փախստականների հիմնախնդիրը երկար տարիներ գիտակցաբար մղվել է ստվեր։ Այս մասին նշեց Արցախի Հանրապետության նախկին արտգործնախարար, Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան Արման Մելիքյանը։ Նրա գնահատմամբ՝ հայաստանյան քաղաքական վերնախավերը ոչ միայն չեն տվել խնդրին համարժեք լուծումներ, այլ ընդհանրապես հրաժարվել են այն լրջորեն քննարկելուց։
Կես միլիոն փախստական՝ քաղաքական լռության պայմաններում
Մելիքյանը նշեց, որ Բաքվից և Ադրբեջանի այլ բնակավայրերից բռնի տեղահանվել են ավելի քան կես միլիոն հայ փախստականներ։ Միևնույն ժամանակ, ըստ նրա, ընդհանուր առմամբ տեղաշարժի էր ենթարկվել մոտավորապես նույնքան ադրբեջանցի բնակչություն։
«1990-ականների կեսերից սկսած, Հայաստանի բոլոր իշխանությունները փաստացիորեն դուրս բերեցին հայ փախստականների խնդիրը քաղաքական շրջանառությունից»,– նշում է նա։
Նա համեմատում է Հայաստանի և Ադրբեջանի մոտեցումները՝ նշելով, որ Ադրբեջանում մշակվեց «մեծ վերադարձի» ծրագիր, որի իրականացման համար ներգրավվեցին միջազգային դոնորներ, և այդ ուղղությամբ աշխատանքը շարունակվում է։ Հայաստանում, ըստ Մելիքյանի, ընտրվեց փախստականների ինտեգրման ճանապարհը՝ առանց բավարար ռեսուրսների և ռազմավարական տեսլականի։
Ինտեգրում՝ արտագաղթի և հիասթափության գնով
Դիվանագետի խոսքով՝ չնչին ֆինանսավորմամբ իրականացվող ինտեգրման քաղաքականությունը հանգեցրեց նրան, որ փախստականների զգալի մասը պարզապես լքեց Հայաստանը։ Մյուսները, չկարողանալով լիարժեքորեն տեղ գտնել հասարակական կյանքում և վերականգնել իրենց պատճառված վնասների դիմաց իրավունքները, հիասթափվեցին հայոց պետականությունից։
«Մարդիկ, չտեսնելով իրենց կորուստների փոխհատուցման կամ իրավունքների վերականգնման հեռանկար, ի վերջո ձեռքերը թափ տվեցին ոչ միայն խնդրի, այլև հայոց պետականության վրա որպես այդպիսին»,– ընդգծում է Մելիքյանը։
Նույն վտանգը՝ արցախահայության դեպքում
Խոսելով բռնի տեղահանված արցախահայության մասին՝ նա նշում է, որ ներկայում ևս գործնականում իրականացվում է նույն՝ սահմանափակ ռեսուրսներով ինտեգրման մոտեցումը։
Մելիքյանի համոզմամբ՝ եթե արցախցիները չձեռնարկեն գործուն քայլեր իրենց ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ, ապա ժամանակի ընթացքում կարող են տարալուծվել Հայաստանի բնակչության մեջ։ «Այդ դեպքում Արցախը, որպես հայոց ինքնության բնօրրաններից մեկը, կկորի, որովհետև պատմական հիշողության կրողները կձուլվեն և կդադարեն ունենալ իրենց ուրույն դեմքը»,– ասում է նա։
Քաղաքական ընտրության հարց
Մելիքյանը շեշտում է, որ հարցը ձևակերպելու և քաղաքական օրակարգ վերադարձնելու դեպքում հնարավորություններ կան։ «Այդ հնարավորությունները եղել են, կան և կլինեն նաև առաջիկայում։ Սա քաղաքական վերնախավի որոշելիք հարցն է»,– նշում է նա։
Նրա համոզմամբ՝ ապիկար կամ արտաքին միջավայրի պահանջներին հարմարվող վերնախավը կարող է փորձել խնդիրը կրկին մղել ստվեր։ Սակայն, ինչպես ընդգծում է նախկին նախարարը, դա չի նշանակում, որ հնարավոր կլինի այն հավերժ պահել «մութ նկուղում»․ փախստականների հարցը շարունակելու է մնալ հայկական քաղաքական և ազգային օրակարգի առանցքային խնդիրներից մեկը։