Ադրբեջանը շարժվում է նեղացող թունելով, և, ըստ երևույթին, հնարավորություն չունի ո՛չ ետ ցատկելու, ո՛չ այլ ուղղությամբ շարժվելու։ Արևելագետ Կարինե Գևորգյանը այսպես է տեսնում Ադրբեջանի ներկայիս աշխարհաքաղաքական հետագիծը: Նրա կարծիքով, Բաքուն ոչ միայն հեռանում է իր ավանդական գործընկեր Մոսկվայից, այլև, ոչ այդքան ակնհայտ, հեռանում է նաև Անկարայից՝ ավելի ու ավելի ընկնելով «ուլտրագլոբալիստների» ազդեցության տակ:
Հանդիպում Թել Ավիվում. Կասպից ծովի նոր կարգավիճակ առանց Ռուսաստանի և Թուրքիայի
Գևորգյանը նշել է, որ հունիսի 25-ին Թել Ավիվում պետք է անցկացվեր փակ միջոցառում՝ նվիրված Կասպից ծովի միջազգային կարգավիճակի փոփոխությանը:
«Ստացել եմ շատ հետաքրքիր փաստաթղթի լուսանկար: Հրավեր Թել Ավիվում կայանալիք բացառիկ միջոցառմանը: Նախատեսվում է շատ բարձր մակարդակի ներկայացմածությամբ փակ միջոցառում՝ նվիրված Կասպից ծովի միջազգային կարգավիճակի փոփոխությանը: Պետք է ներկա լինեին երեք երկրների ներկայացուցիչներ՝ Իսրայել, Ադրբեջան, Միացյալ Նահանգներ», — ասում է փորձագետը:
Նրա խոսքով՝ հանդիպման ժամանակ պետք է քննարկվեր Կասպից ծովի նոր միջազգային կարգավիճակը, որը բացառում է Ռուսաստանի, Իրանի, Թուրքմենստանի, Ղազախստանի և, նույնիսկ, Թուրքիայի մասնակցությունը։ Գևորգյանը թուրքական դրոշի բացակայությունը այս համատեքստում համարում է կարևոր ազդանշան։ Նա ընդգծում է, որ սա ցուցադրում է Իլհամ Ալիևի ղեկավարությամբ Ադրբեջանի հեռացումը ոչ միայն Մոսկվայից, այլև Անկարայից, ինչը դժգոհություն է առաջացնում Թուրքիայի առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի մոտ։
«Ես տպավորություն ունեմ, որ Իլհամ Ալիևի ավագ եղբայրը, այսինքն՝ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, մի մարդ, որը գիտի, թե ինչպես գտնել մանևրելու տեղ այնտեղ, որտեղ մյուսները չեն կարող, շատ դժգոհ է», — նշում է Գևորգյանը։
Նրա կարծիքով, Ադրբեջանի այս աշխարհաքաղաքական շեղումը կապված է բրիտանական հետախուզության աջակցությամբ գործող «ուլտրագլոբալիստների» ազդեցության աճի հետ։ Գևորգյանը պնդում է, որ այս ուժերը մանիպուլյացնում են ոչ միայն Ադրբեջանի ղեկավարությանը, այլև տեղական էլիտաներին նրանց ենթարկեցնելով իրենց շահերին։
«Բաքուն ամբողջությամբ հայտնվում է ուլտրագլոբալիստների վերահսկողության տակ, որոնց սպասարկում է բրիտանական հետախուզությունը», — ընդգծում է նա՝ մատնանշելով բրիտանական ընկերությունների 1994 թվականից ի վեր Ադրբեջանում ներկայությունը, ինչը, նրա կարծիքով, Բաքվին դարձնում է «ուլտրագլոբալիստական Լոնդոնի գործընկեր կամ նույնիսկ հաճախորդ»։
Անկարայի դժգոհությունը. թուրքերը դուրս են մղվում
Գևորգյանը շեշտում է, որ Թուրքիան, որը ավանդաբար համարվում էր Ադրբեջանի հիմնական դաշնակիցը, կորցնում է իր ազդեցությունը։ Նա մատնանշում է կոնկրետ օրինակ.
«Այժմ ադրբեջանցի զինվորների մարզմամբ և հրահանգավորմամբ զբաղվում են հիմնականում Ռուսախոս իսրայելցիները։ Թուրքերը դուրս են մղվել։ Էրդողանին դա այդքան էլ դուր չի գալիս»։
Նրա կարծիքով, թուրք հրահանգիչների այս վտարումը իսրայելցի մասնագետների կողմից ադրբեջանա-թուրքական հարաբերություններում լարվածություն առաջացնող գործոններից մեկն է։ Ավելին, նա ենթադրում է, որ Էրդողանը փորձում է խուսափել Իրանի հետ հնարավոր հակամարտության մեջ ներքաշվելուց, այն ինչ Ադրբեջանը, արտաքին ուժերի դրդմամբ հենց այս ճանապարհին է։
«Եթե սկսվեն ռազմական գործողություններ, իսկ Ալիևն այժմ ամեն ինչ անում է դրա համար, տեխնիկա է տեղափոխում Իրանի հետ սահմաններ, Էրդողանը ստիպված կլինի միջամտել։ Նրան մղում են այս պատմության մեջ։ Բայց նա չի ուզում պատերազմել Իրանի դեմ, քանի որ իրանցիներն այնտեղ ունեն 140,000 [զորք], իսկ ինքը՝ ընդամենը 40 հազար։ Նա այլևս չունի զորահավաքային ռեսուրսներ այս թատերաբեմի ուղղությունը ապահովելու համար», — ասում է Գևորգյանը։
Նա ընդգծում է, որ Թուրքիան պատրաստ չէ Իրանի հետ ռազմական բախման, և դա Էրդողանի դիրքերը խոցելի է դարձնում, հատկապես, եթե Ադրբեջանը շարունակի հետևել արտաքին խաղացողների կողմից սահմանված ուղղուն։ Սակայն Գևորգյանը կասկած չունի, որ Ալիևը կուղարկի ադրբեջանցի զինվորներին Իրանում զոհվելու։
Զանգեզուրի միջանցք. Ամերիկյան ռազմական ընկերությունները լոգիստիկ քողի տակ
Անցնելով Զանգեզուրի միջանցքի թեմային, Գևորգյանը նշում է, որ Կասպից ծովի կարգավիճակը փոխելու փորձերը իրացվում են Զանգեզուրի միջանցքի և ամերիկյան լոգիստիկ ընկերության միջոցով, ինչին համաձայնել է նաև ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: Նրա կարծիքով, ամերիկյան լոգիստիկ ընկերությունը, որը պետք է կառավարի Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի միջև տրանսպորտային հաղորդակցությունները, իրականում «գառան մորթով գայլ» է: Գևորգյանը ենթադրում է, որ դա կլինի մասնավոր ռազմական ընկերություն (ՄՌԿ), քանի որ հենց նման կառույցներն են սովորաբար ապահովում այս տեսակի միջազգային հաղորդակցությունները:
Ամերիկացիների մասնակցությունը այս նախագծին նա կապում է ավելի լայն աշխարհաքաղաքական նկրտումների հետ:
«Իմ տեսանկյունից, Թրամփը կբավարարվի ամերիկյան ՄՌԿ-ի դերով: Այսպիսով նա չի կորցնում դեմքը՝ հանդիսանալով նախագծի դեկորատիվ ղեկավար», — նշում է Գևորգյանը:
Նա ընդունում է, որ Դոնալդ Թրամփը, հնարավոր է, որոշակի համաձայնության է եկել «ուլտրագլոբալիստների» հետ: Այնուամենայնիվ, նա նախագիծը համարում է Միացյալ Նահանգների կողմից տարածաշրջանում իր ներկայությունն ամրապնդելու միջոց՝ շրջանցելով և՛ Ռուսաստանի, ինչպես նաև Թուրքիայի շահերը:
Ադրբեջանը արտաքին ուժերի թակարդում
Այսպիսով, ըստ Գևորգյանի, Ադրբեջանի գործողությունները միշտ չէ, որ կամավոր են։ «Ինչ-ինչ պատճառներով այն պարտադրված է գործում, ես նույնիսկ չեմ կարծում, որ նրա քայլերը միտումնավոր են։ Նա պարզապես այլ ելք չունի։ Ալիևը շարժվում է նեղացող թունելով», — ասում է փորձագետը։ Նա նշում է, որ Մոսկվայի հետ հակադրումը Բաքվին շահավետ չէր, քանի որ Ռուսաստանը միշտ աչք էր փակում Ադրբեջանի շատ գործողությունների վրա՝ միևնույն ժամանակ ապահովելով նրան տնտեսական օգուտներ։ Սակայն, նրա կարծիքով, Ալիևը ստիպված է դեմարշներ անել, հավանաբար արտաքին ուժերի ճնշման տակ։
Գևորգյանը ընդգծում է, որ Ադրբեջանը, հեռանալով իր ավանդական դաշնակիցներից՝ Մոսկվայից և Անկարայից, դառնում է մանրադրամ մեծ աշխարհաքաղաքական խաղում։ Սա ստեղծում է ոչ միայն ներքին, այլև տարածաշրջանային ռիսկեր, հատկապես Իրանի հետ լարված հարաբերությունների և հնարավոր հակամարտության համատեքստում։