Սիրիայում արձանագրված կարևոր բանակցություններն ու ստեղծված իրավիճակը նշանավորում են լուրջ շրջադարձ քրդական ինքնավարությանը և երկրի վերակազմավորման քաղաքական գործընթացներին։ Ինչպես ցույց են տալիս վերջին զարգացումները, օրակարգում է երկրի միավորումը՝ կենտրոնական իշխանության վերահսկողության ներքո՝ միաժամանակ հուսադրող, սակայն բարդ մարտահրավերներով լի գործընթաց։
Ինչ է տեղի ունեցել
Ըստ արևելագետ Սաքո Արյանի, Սիրիայի կառավարությունն ու քրդամետ «Սիրիայի ժողովրդավարական ուժեր»-ը համաձայնության են եկել՝ քրդական քաղաքացիական և զինված կառույցները կենտրոնական կառավարության վերահսկողության տակ ներառելու վերաբերյալ՝ հաղթահարելով համեմատաբար ուժեղ դիմադրություն՝ մի շարք ռազմավարական շրջաններում։ Այդ համաձայնության արդյունքում սիրիական կառավարական ուժերը վերահսկողություն են հաստատում նախկինով SDF-ի վերահսկողության տակ եղած Ռաքքա, Տաբկա և այլ շրջաններում։
Տարածաշրջանային նշանակությունը
Արյանի խոսքով՝ նախկին իրավիճակում Սիրիայի հյուսիս-արևելքը փաստացի գործել է որպես զարգացող ինքնավար քաղաքականություն՝ ունեցվածով սեփական կառույցներ, տեղական ուժեր, ռազմական ու քաղաքացիական վարչակարգեր։ Սակայն վերջին շաբաթների զարգացումները ցույց տվեցին, որ այդ ինքնավարություն գործընթացը դեպի ամբողջական կենտրոնացման կողմ է մղվում։
«Սիրիայում հիմնական չորս առանցք կա, որոնք արգելակում են միահեծան կենտրոնացումն ամբողջ երկրի մասշտաբով։ Առաջինը՝ քրդական ուժերի կայուն ինքնավարությունն է, որոնք համարվում էին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների վստահելի դաշնակիցներ։ Սակայն այս փուլում այդ դաշինքը արդեն խարխլվել է և իրադրությունը արմատապես փոխվում է», — ընդգծում է Արյանը։
Բախումները, որոնք տեղի էին ունեցել նախքան համաձայնությունը, մասնավորապես Հալեպի, Աշրաֆի և խան Շեյխուն շրջաններում, հանգեցրել են սիրիական ուժերի արագ առաջխաղացմանը՝ նրանց վերահսկողության տակ բերելով ռազմավարական տարածքներ՝ ներառյալ Ռաքքայի նավթային հանքավայրերը։
Արյանի դիտարկմամբ՝ այս ամբողջ գործընթացում կարևոր դեր են խաղացել ԱՄՆ-ը, որը հովանավորել է բանակցությունները և ճնշում գործադրել բոլոր կողմերի վրա՝ մարտերի դադարեցման ու համաձայնության խթանման համար։ Միաժամանակ, Թուրքիան, որը նախկինում դիտարկում էր SDF-ը որպես PKK-ի շարունակություն և ահաբեկիչ ուժ, ողջունեց համաձայնությունը՝ տեսնելով՝ այդ զարգացումը նպաստում է իր անվտանգային նպատակներին սահմաններում և վերացնում SDF-ի սեփական վերահսկողության ու ինքնավարության որոշ տարրեր։
Ինքնավարության ավարտ ու հաջորդ քայլերը
Արյանը նշում է, որ այս համաձայնությունը փաստացի նշանակում է, որ «քրդական ինքնավարություն որպես դե-ֆակտո կառուցվածք գոյություն չի ունենա»։ Նոր պայմաններում Քրդական վարչարարության քաղաքացիական և ռազմական կառույցները միավորվելու են սիրիական կենտրոնական իշխանության ենթակառուցվածքների հետ։ Այդ միացումը տրամաբանորեն գուցե կվերածվի միայն մի տեսակ տարածաշրջանային ինքնակարգավորման, որը չի կրում առանձին պետական լիազորությունների կատեգորիա։
Արյանի կարծիքով՝ «քրդերը կդառնան Սիրիայի քաղաքական իրականության մի մասը՝ ունենալով մշակութային, լեզվական և իրավական իրավունքներ, սակայն առանց անկախության կամ երկակի իշխանության»։ Նա ընդգծում է, որ այժմ կարևորագույն հարցն է՝ ինչպես նոր իշխանությունները կառաջադրվեն՝ հաշվի առնելով Սիրիայի տարբեր էթնիկական, կրոնական ու տեղաբնակային պահանջների բազմազանությունն ու բարդությունը․
«Այսօր մենք արդեն տեսնում ենք, թե ինչպես նախկին ինքնավար կառույցները ներգրավվում են նոր համակարգ, բայց դեռ անհայտ է՝ որքանով այս համաձայնությունը կհագեցնի բոլոր կողմերի պահանջները և կդառնա կայուն հիմք երկրի ապագա կառուցվածքի համար», — ասում է Արյանը։