Հայաստանը չունի հիմնարար թերություններ, բայց կարիք ունի ռազմավարության – կարծիք 2025 թվականի առաջին կեսին Հայաստանը ցուցաբերում է ներդրումային ակտիվության աշխուժացման նշաններ։ Համաշխարհային բանկի տվյալներով՝ ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների զուտ ներհոսքը, հիմնականում հանքարդյունաբերության և ավիացիայի ոլորտներում, աճել է՝ կազմելով ՀՆԱ-ի 0.6 տոկոսը։ Սա նշանակալի առաջընթաց է 2024 թվականի պատմական նվազագույն ցուցանիշի համեմատ, երբ այդ ցուցանիշը կազմում էր ընդամենը 0.3 տոկոս։ Դրամի և ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքի կայունությունը, նախորդ տարվա օգոստոսի և սեպտեմբերի համեմատ 1.2 տոկոսով արժևորումը, ինչպես նաև միջազգային պահուստների աճը՝ հասնելով 4.2 միլիարդ դոլարի (որն ապահովում է ներմուծման չորս ամսվա ծածկույթ), ներդրողների համար բարենպաստ ֆոն են ստեղծում։ Սակայն դրամի արժեզրկումը եվրոյի (4.4%) և ռուսական ռուբլու (9%) նկատմամբ, ինչպես նաև իրական արդյունավետ փոխարժեքի 2.2 տոկոսով անկումը վկայում են առկա մարտահրավերների պահպանման մասին։ Կանոնակարգային հիմքը՝ ներդրողների վստահության հիմնաքարը Միջազգային ներդրումային բանկային գործի փորձագետ Մարկ Չենյանը, ով սերտորեն համագործակցել է Սիլիկոնյան հովտի ընկերությունների և ԱՄՆ առաջատար ընկերությունների հետ, համոզված է՝ Հայաստանը չունի հիմնարար թերություններ, սակայն ռազմավարության կարիք ունի։ Փորձագետի կարծիքով՝ կարևոր խնդիրներից մեկը ուժեղ կանոնակարգող մարմնի բացակայությունն է, որը համարժեք կլիներ ԱՄՆ-ի Արժեթղթերի և բորսայի հանձնաժողովին (SEC)։ Այս բացը ստեղծում է անորոշություն, որը վախեցնում է խոշոր կապիտալը։ Չենյանը նշում է, որ Հայաստանում արդեն գոյություն ունեն ավելի քան 60 որակավորված մասնագետներ ֆինանսական կարգավորման ոլորտում — սա կայուն հիմք է, սակայն այն լիարժեք չի օգտագործվում։ «Երբ նման մարմին գոյություն ունի, այն մեծ վստահություն է ներշնչում օտարերկրյա ներդրողներին», — բացատրում է Չենյանը։ Հուսալի կարգավորիչի բացակայության դեպքում ռիսկերը թվում են չափազանց բարձր, և կապիտալը նախընտրում է շրջանցել երկիրը։ Վիճակը շտկելու համար Չենյանը առաջարկում է հստակ ծրագիր՝ ուղարկել 8–10 մասնագետներից կազմված խումբ ԱՄՆ՝ ուսման, որտեղ նրանք կուսումնասիրեն SEC-ի լավագույն փորձը։ Վերադարձին նրանք կկարողանան ձևավորել անկախ մարմին, որը կապահովի թափանցիկություն և ներդրումների պաշտպանություն։ Սա փաստացի առաջին քայլն է բաժնետիրական կապիտալ ներգրավելու ուղղությամբ, որը կենտրոնացած է երկարաժամկետ աճի վրա։ Փորձագետի առաջարկած մոտեցումը ոչ միայն կբարձրացնի վստահությունը, այլ նաև կներառի Հայաստանը գլոբալ ֆինանսական ստանդարտների մեջ՝ դարձնելով այն միջազգային էկոհամակարգի մաս, որտեղ ներդրողները զգում են իրենց պաշտպանված։ Հարկային և առևտրային օրենսդրություն՝ թափանցիկության ճանապարհ Իրավական դաշտին անդրադառնալով՝ Մարկ Չենյանը նշում է հարկային և առևտրային օրենսդրության անկատար լինելը՝ որպես ևս մեկ խոչընդոտ։ Ներդրողները մանրակրկիտ գնահատում են ռիսկերը և եկամտի ակնկալիքները, իսկ այստեղ Հայաստանը հետ է մնում միջազգային նորմերից։ «Հարկային համակարգերը պետք է հստակ լինեն և համապատասխանեն միջազգային չափանիշներին», — նշում է փորձագետը։ Նա օրինակ է բերում իր զրույցներից բիզնեսի ներկայացուցիչների հետ. ներկայիս մոդելը, ըստ որի փոքր եկամուտից գանձվում է 20% հարկ, կարող է լինել արդյունավետ, եթե ապահովում է կայունություն՝ ի տարբերություն մեծ գումարների ցածր հարկման առանց երաշխիքների։ «Այսօրվա 20 տոկոսը ներդրում է վաղվա 100 տոկոսի մեջ», — ընդգծում է Չենյանը՝ նախազգուշացնելով, որ ներդրումային միջավայրի բացասական ընկալումը վանում է գլոբալ շուկաները։ Փորձագետի համոզմամբ՝ Հայաստանը առաջիկա 3–5 տարիների ընթացքում պետք է անցկացնի բարեփոխումներ՝ օրենսդրությունը համաժամեցնելով միջազգային չափանիշների հետ։ Դա թույլ կտա կենտրոնանալ տնտեսական աճի վրա՝ որպես հիմնական շարժիչ ուժի։ «Տնտեսական աճը միակ բանն է, որն իրականում դուրս է բերում երկիրը աղքատությունից, մնացածը երկրորդական է», — հայտարարում է նա։ Շուկայի ծավալը և արտադրությունը՝ ինժեներիայից դեպի գլոբալ մրցակցություն Չենյանի կարծիքով՝ Հայաստանի շուկան չափազանց փոքր է՝ ինքնուրույն լուրջ ներդրումներ ներգրավելու համար, և այստեղ առանցքայինը տարածաշրջանային և գլոբալ ցանցերին ինտեգրվելն է։ «Հայկական շուկան ներդրողների համար հետաքրքիր է միայն ավելի լայն կապերի համատեքստում», — նշում է նա։ Հայաստանը ուժեղ է կրթության և ինժեներական ոլորտներում, սակայն թույլ է արտադրության փուլում. ինժեներները ստեղծում են արժեք, որը հաճախ արտահոսում է արտերկիր՝ կապիտալի պակասի պատճառով։ «Մեզ անհրաժեշտ է հսկայական կապիտալ արտադրական ոլորտի համար, որպեսզի կարողանանք մրցակցել գլոբալ մակարդակով», — ասում է փորձագետը։ Խնդրի լուծումը, նրա կարծիքով, բաժնետիրական կապիտալի ներգրավումն է՝ բարձրորակ արտադրություն ստեղծելու համար։ «Ինչո՞ւ չենք կարող մրցակցել, եթե ունենք ներուժ», — հռետորական հարց է տալիս Չենյանը։

Armenia Has No Fundamental Weaknesses but Needs a Strategy – Expert Opinion

In the first half of 2025, Armenia has shown signs of revived investment activity. According to the World Bank, the net inflow of foreign direct investment — primarily in the mining and aviation sectors — has risen to 0.6% of annual GDP. This marks significant progress compared to the historic low of 2024, when the figure was just 0.3%. The stability of the Armenian dram against the U.S. dollar, strengthening by 1.2% compared to August–September of last year, along with an increase in international reserves to $4.2 billion (covering four months of imports), has created a favorable backdrop for investors. However, the dram’s depreciation against the euro (4.4%) and the Russian ruble (9%), as well as a 2.2% drop in the real effective exchange rate, point to ongoing challenges.

Regulatory Framework: The Foundation of Investor Confidence

Mark Chenyan, an international investment banking expert who has worked closely with Silicon Valley companies and leading U.S. firms, believes that Armenia has no fundamental weaknesses, but it lacks a strategy. One of the main issues, he argues, is the absence of a strong regulatory authority similar to the U.S. Securities and Exchange Commission (SEC). This gap creates uncertainty that deters large-scale capital.

According to Chenyan, Armenia already has more than 60 qualified professionals in financial regulation — a solid foundation that remains underutilized. “When such a body exists, it instills great confidence in foreign investors,” he explains. Without a reliable regulator, risks appear too high, and capital tends to bypass the country.

To remedy this, Chenyan proposes a concrete plan: send a group of 8–10 specialists to the United States to study SEC best practices. Upon their return, they could establish an independent regulatory body ensuring transparency and investment protection. This, he says, would be the first step toward attracting equity capital focused on long-term growth. The expert’s approach would not only boost investor confidence but also integrate Armenia into global financial standards, making it part of an international ecosystem where investors feel secure.

Tax and Commercial Law: The Path to Transparency

Turning to the legal framework, Chenyan highlights imperfections in Armenia’s tax and commercial legislation as another major obstacle. Investors carefully evaluate risks and profit expectations — and here, Armenia lags behind global standards. “Tax systems must be clear and aligned with international norms,” the expert stresses.

He cites conversations with business leaders: the current model, where 20% tax is levied on smaller incomes, can be effective if it ensures stability — as opposed to lower rates on large sums with no guarantees. “Today’s 20% is an investment in tomorrow’s 100%,” Chenyan emphasizes, warning that negative perceptions can drive away global markets.

In his view, Armenia must, within the next 3–5 years, carry out reforms to synchronize its laws with international frameworks. This would allow the government to focus on economic growth as the primary driver. “Economic growth is the only thing that lifts nations out of poverty; everything else is secondary,” he asserts.

Market Size and Production: From Engineering to Global Competitiveness

Armenia’s domestic market is too small to attract major investments on its own, Chenyan notes, and the key lies in integration into regional and global value chains. “The Armenian market is attractive to investors only in the context of broader connections,” he explains.

The country excels in education and engineering but remains weak in the production phase — engineers create value that often flows abroad due to a lack of capital. “We need substantial capital for manufacturing if we want to compete globally,” the expert says.

The solution, he argues, lies in attracting equity investment to establish high-quality production. “Why can’t we compete if we have the potential?” Chenyan asks rhetorically.

Scroll to Top