Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում վերջին շրջանում ակտիվորեն քննարկվում է իշխանափոխության հնարավոր տարբերակներից մեկը՝ իմպիչմենտի գործընթացը։ Սակայն փորձագիտական շրջանակներում այդ մեխանիզմի արդյունավետության վերաբերյալ կարծիքները միանշանակ չեն։ Քաղաքական գործընթացները մեկնաբանելով՝ փորձագետ Միհրդատ Մադաթյանը ներկայացրել է իր տեսլականը թե՛ ընդդիմության գործողությունների, թե՛ քաղաքական պատասխանատվության հարցի վերաբերյալ։
«Փողոցը» ընտրություններից առաջ անհրաժեշտ է
Մադաթյանի կարծիքով՝ ընտրություններից առաջ հասարակական ակտիվությունը և նույնիսկ ժողովրդական ընդվզումները քաղաքական գործընթացների բնական մաս են։ Նրա խոսքով՝ փողոցը «պետք է պահի ընտրությունների մեջքը»՝ ապահովելով քաղաքական գործընթացների տրամաբանական զարգացումը։
Միաժամանակ փորձագետը նշում է, որ ինքն անձամբ երբեք չի ընկալել «իմպիչմենտը» որպես իրական հնարավոր քաղաքական լուծում։ Նրա խոսքով՝ այդ գաղափարի շուրջ հնչեցված խոստումները մինչ օրս չեն իրականացվել։ Մադաթյանը հիշեցնում է, որ իմպիչմենտի նախաձեռնողները հայտարարում էին, թե շուտով ՔՊ պատգամավորներ կանցնեն իրենց կողմը, սակայն ժամանակը անցել է, և նման զարգացումներ չեն արձանագրվել։
Նախաձեռնողը պետք է պատասխանատվություն կրի
Փորձագետը նաև անդրադառնում է ընդդիմության ներսում եղած քննարկումներին՝ մասնավորապես այն հարցին, թե ինչու որոշ ուժեր պահանջում են այլ քաղաքական խմբակցությունների աջակցությունը։ Նրա խոսքով՝ ստեղծված իրավիճակը երբեմն հիշեցնում է մի պատկերավոր օրինակ. «մեկը ցանկանում է հարսանիք անել, սակայն ուզում է, որ սեղանը ուրիշները գցեն, հարսն ու փեսան էլ իրենց տնից բերեն և նույնիսկ նվեր տան»։
Մադաթյանի համոզմամբ՝ քաղաքական նախաձեռնության դեպքում պատասխանատվությունը պետք է կրի հենց նախաձեռնողը։ Նրա կարծիքով՝ աջակցություն խնդրելը և ամբողջ պատասխանատվությունը այլ ուժերի վրա դնելը տարբեր բաներ են։ Կարելի է աջակցել որևէ նախաձեռնության, բայց դա դեռ չի նշանակում, որ մյուսները պետք է իրենց վրա վերցնեն դրա իրականացումը։
Իմպիչմենտի հաջողության հավանականությունը
Մադաթյանը բավական կոշտ գնահատական է տալիս իմպիչմենտի հաջողության հնարավորությանը։ Նրա խոսքով՝ այդ հավանականությունը «զրոյից բարձր գնահատել հնարավոր չէ»։
Փորձագետը բացատրում է, որ իշխող ուժին համոզելը չափազանց բարդ խնդիր է։ Նրա համոզմամբ՝ քաղաքական համակարգում մարդիկ, որոնք արդեն ներգրավված են իշխանության մեջ, հազվադեպ են դուրս գալիս սեփական թիմի դեմ։ Մադաթյանը նույնիսկ օգտագործում է հայտնի արտահայտությունը, ըստ որի՝ «աշխարհի ամենավտանգավոր կենդանին անկյուն քշված առնետն է»՝ ընդգծելով, որ ճնշման պայմաններում իշխանությունը հակված է առավել պաշտպանողական և համախմբված գործել։
Ընդդիմության համար վտանգավոր ռազմավարություն
Փորձագետը նաև զգուշացնում է, որ իմպիչմենտի վրա չափազանց մեծ հույս դնելը կարող է հակառակ ազդեցություն ունենալ հենց ընդդիմության համար։ Նրա խոսքով՝ եթե քաղաքական գործընթացը կառուցվի միայն այդ սցենարի վրա, ապա դրա ձախողումը կարող է դառնալ ընդդիմության համար «մահախոսական»։
Նրա գնահատմամբ՝ եթե իրականում թեկուզ փոքր հնարավորություն լիներ իմպիչմենտի համար, ապա վերջին ամիսներին արդեն պետք է նկատվեին դրա առաջին նշանները։ Մադաթյանը նույնիսկ առաջարկում է պարզ փորձնական չափանիշ՝ եթե նախաձեռնողները կարողանային իշխանական ճամբարից գոնե հինգ պատգամավոր բերել իրենց կողմը, ապա մնացած հարցերը հնարավոր կլիներ լուծել քաղաքական գործընթացների ընթացքում։ Սակայն, նրա խոսքով, նման քայլեր չեն կատարվել։
Քաղաքական ազնվության հարցը
Մադաթյանը նշեց, որ ընկալելի չէ մի մոտեցում, երբ քաղաքական ուժերը նախ հայտարարում են իմպիչմենտի մասին, հետո մեղադրում այլ ընդդիմադիր ուժերին՝ գործընթացին չմասնակցելու կամ բավարար պատասխանատվություն չստանձնելու համար։ Նրա կարծիքով՝ նման վարքագիծը քաղաքականապես ազնիվ չէ։
Փորձագետը ընդգծում է, որ քաղաքականությունը, իհարկե, երբեմն ներառում է նաև ոչ լիովին ազնիվ քայլեր,և տվյալ դեպքում ինքը հենց այդպիսի տարրեր է տեսնում։