Հայաստանի Հանրապետությունում ընդդիմությունը ներկայացնում է խաղաղության և զարգացման այլընտրանքային ծրագիր, որը կարող է ապահովել երկրի անվտանգությունն ու տնտեսական առաջընթացը: Այս մասին հայտարարել է «Հայաստանի ազգային կոնգրես» կուսակցության փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը: Նա մանրամասն վերլուծել է կառավարության առաջարկած «TRIPP» ծրագրի ռիսկերն ու թերությունները և առաջարկել այլընտրանքային լուծում: «Հայաստանին անհրաժեշտ է «Հայկական դարի պայմանագիր», որը կարող է լուծել Հայաստանի առջև ծառացած մի շարք կարևոր մարտահավերներ», — նշել է նա:
«TRIPP» ծրագրի խնդիրները
Լևոն Զուրաբյանը քննադատել է կառավարության կողմից առաջարկվող «TRIPP» ծրագիրը, որը, թեև ներկայացվում է որպես խաղաղության ծրագիր, իրականում պարունակում է լուրջ ռիսկեր Հայաստանի համար: Նա նշել է, որ ծրագրի մանրամասները թաքցվում են, և կառավարությունը դիմում է դեմագոգիայի՝ հանրությանը լիարժեք տեղեկատվություն չտրամադրելու համար: Զուրաբյանի խոսքով՝ ծրագիրը ենթադրում է Հայաստանի կողմից միջանցքի տրամադրում Ադրբեջանին՝ Նախիջևանի հետ կապ ապահովելու համար, սակայն այն չի լուծում Հայաստանի ներքին և արտաքին կապերի խնդիրները:
Մասնավորապես, ընդգծել է Զուրաբյանը , ծրագրի իրականացումը չի լուծում Հայաստանի ներքին երկաթուղային կապերի խնդիրը: Օրինակ, Երևանը դեռևս չունի երկաթուղային կապ Սյունիքի մարզի հետ, ինչը նշանակում է, որ ծրագրի իրականացման դեպքում Սյունիքը տնտեսապես ավելի կապված կլինի Ադրբեջանի հետ, քան Հայաստանի մնացած հատվածների: Սա, նրա կարծիքով, կարող է լուրջ խնդիրներ առաջացնել ապագայում՝ մեծացնելով Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը հարևան երկրներից:
Զուրաբյանը նաև նշել է, որ Հայաստանի երկաթուղային կապերը դեպի արտաքին աշխարհ, բացի Վրաստանի միջոցով անցնող ճանապարհից, կախված կլինեն Ադրբեջանից և Թուրքիայից: Սա Հայաստանին կդարձնի խոցելի՝ տրամադրելով այդ երկրներին քաղաքական և տնտեսական ճնշման լծակներ: Նա ընդգծել է, որ Ադրբեջանը և Թուրքիան հայտնի են իրենց հայատյաց քաղաքականությամբ, ինչը Հայաստանի համար ստեղծում է լուրջ ռիսկեր:
Զուրաբյանը ներկայացրել է «double locked» երկրների խնդիրը, այսինքն՝ երկրներ, որոնք ծով ելք ստանալու համար պետք է անցնեն երկու այլ պետությունների տարածքով: Հայաստանը, նրա խոսքով, «TRIPP» ծրագրով կդառնա նման երկիր, քանի որ Պարսից ծոց հասնելու համար անհրաժեշտ կլինի անցնել Թուրքիայի կամ Ադրբեջանի, ապա Իրանի տարածքով: Համաշխարհային բանկի գնահատականներով՝ սա կարող է 60-100%-ով բարձրացնել տրանսպորտային ծախսերը, ինչը խոչընդոտ կդառնա Հայաստանի տնտեսական զարգացման համար:
Զուրաբյանի խոսքով՝ «TRIPP» ծրագիրը աշխարհաքաղաքական ռումբ է, որը սպառնում է Հայաստանի պետականությանը: Նա նշել է, որ ծրագիրը ծառայում է արևմտյան երկրների շահերին, սակայն անտեսում է ԲՐԻՔՍ-ի անդամ երկրների՝ Ռուսաստանի, Իրանի, Չինաստանի և Հնդկաստանի շահերը: Սա կարող է հանգեցնել աշխարհաքաղաքական լարվածության, պրոքսի պատերազմների, հեղաշրջումների և այլ անկայունության Հարավային Կովկասում: Նա օրինակ է բերել Ադրբեջանի 1990-ականների փորձը, երբ նավթային ռեսուրսների համար պայքարը հանգեցրել էր անկայունության, մինչև 1994 թվականին կնքվեց «դարի պայմանագիրը», որը կայունություն բերեց երկրին:
«Հայկական դարի պայմանագիրը»՝ որպես այլընտրանք
Զուրաբյանը առաջարկել է «Հայկական դարի պայմանագիր», որը կներառի Սյունիքի միջոցով անցնող տրանսպորտային հանգույցի ստեղծում՝ ներգրավելով Ռուսաստանը, Իրանը, Չինաստանը, Հնդկաստանը և Վրաստանը: Այս ծրագիրը, նրա խոսքով, կարժենա մոտ 3.2 միլիարդ դոլար և կլուծի մի շարք խնդիրներ: Այն կապահովի Հայաստանի ներքին երկաթուղային կապը Սյունիքի հետ, կնպաստի տնտեսական ակտիվացմանը և կդարձնի Հայաստանը գրավիչ տրանսպորտային հանգույց՝ Պարսից ծոցը Սև ծովի հետ կապելու համար: Ծրագիրը նաև կլուծի «double locked» երկրի խնդիրը, քանի որ Հայաստանը Պարսից ծոց կհասնի միայն Իրանի միջոցով:
Զուրաբյանը նշել է, որ այս ծրագիրը երազանք չէ, այլ մանրակրկիտ մշակված նախագիծ, որի վրա աշխատանքներ են սկսվել դեռևս 2008 թվականին՝ Սերժ Սարգսյանի վարչակազմի օրոք: Ավստրիական ILF Consulting Engineers ընկերությունը կատարել է նախագծի նախնական մշակումը, իսկ 2012-2013 թվականներին Ռուսաստանի և Չինաստանի ընկերությունների հետ կնքվել են պայմանագրեր՝ ծրագրի վերջնական տարբերակը մշակելու համար: Ծրագիրը ներառում է մանրամասն մշակված երթուղի՝ Գագարինից մինչև Ագարակ, 84 կամուրջների և 60 թունելների կառուցմամբ: Բեռնափոխադրումների և գնացքների քանակի հաշվարկները ցույց են տալիս, որ ծրագիրը կարող է լինել եկամտաբեր:
Զուրաբյանը նշել է, որ 3.2 միլիարդ դոլարի ֆինանսավորումը իրագործելի է: 2019 թվականին Չինաստանը առաջարկել էր ֆինանսավորել ծրագիրը՝ Հայաստանի պետական երաշխիքների դիմաց, սակայն Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը անտեսել է այդ առաջարկը: Նա քննադատել է կառավարության արտաքին քաղաքական որոշումները, որոնք խոչընդոտել են հայ-չինական համագործակցության խորացմանը, մասնավորապես՝ Չինաստանի կրոնական փոքրամասնությունների վերաբերյալ կազմակերպությանը Հայաստանի միանալը և Թայվանի հետ պաշտոնական հանդիպումները: