Իրանի շուրջ բանակցային գործընթացը մտնում է նոր փուլ, որտեղ Թեհրանը արդեն ոչ միայն մասնակցում է օրակարգի ձևավորմանը, այլ փորձում է ինքնուրույն թելադրել դրա կառուցվածքը։
Ըստ վերլուծաբան Արամ Շահնազարյանի՝ Իրանը ներկայում իրեն բավական վստահ է զգում՝ առաջարկելով բանակցությունների փուլային տարբերակ, որը փոխանցվել է միջնորդական ուղիներով՝ մասնավորապես Իսլամաբադի միջոցով ամերիկյան կողմին։
Բանակցությունների փուլային մոդել
Առաջարկվող մոտեցումը ենթադրում է երեք հաջորդական փուլ։ Առաջինը վերաբերում է ռազմական գործողությունների դադարեցմանը և հուսալի երաշխիքների տրմանը։ Փորձագետի խոսքով՝ Իրանի համար սա սկզբունքային հարց է՝ հաշվի առնելով նախորդ փորձը, երբ բանակցային գործընթացների ընթացքում ռազմական լարվածությունը կտրուկ սրվել է։
«Իրանը ցանկանում է ստանալ վստահելի երաշխիքներ, որ բանակցությունների ընթացքում պատերազմական գործողությունները չեն վերսկսվելու», — նշում է Շահնազարյանը՝ ընդգծելով, որ առանց այս պայմանի որևէ առաջընթաց դժվար է պատկերացնել։
Երկրորդ քայլը վերաբերում է Հորմուզի նեղուցին, որը համաշխարհային էներգետիկ անվտանգության առանցքային հանգույցներից է։ Իրանը, ըստ վերլուծաբանի, փորձում է բանակցությունների օրակարգ տեղափոխել նեղուցի իրավական կարգավիճակի հարցը՝ այն դիտարկելով իր և Օմանի համատեղ վերահսկողության ներքո։
Այս համատեքստում ուշադրություն է գրավում Իրանի արտգործնախարարի տարածաշրջանային ակտիվությունը․ Իսլամաբադից հետո նրա այցը Օման դիտարկվում է որպես այդ ուղղությամբ քաղաքական և իրավական հիմքերի նախապատրաստում։
Միջուկային խնդրի բանակցություններին Իրանը առաջարկում է վերադառնալ արդեն հաջորդ փուլում, ինչը էական փոփոխություն է նախորդ տրամաբանության համեմատ, որտեղ հենց միջուկային հարցն էր հիմնական առանցքը։
«Կարմիր գծեր»՝ հարցեր, որոնք քննարկման առարկա այլևս չեն դառնա
Այս հարցում Իրանը շարունակում է պահպանել հստակ սահմանված դիրքեր։ Շահնազարյանի խոսքով՝ դրանցից երկուսը սկզբունքային են։
Առաջինը ուրանի հարստացման իրավունքն է, որը Թեհրանը դիտարկում է որպես իր ինքնիշխան և միջազգային իրավունքի շրջանակներում ամրագրված իրավունք։ Երկրորդը արդեն կուտակված հարստացված ուրանի հարցն է․ փորձագետը բացառում է, որ այն դուրս բերվի երկրից՝ չնայած հնարավոր է քննարկվի դրա հարստացման մակարդակի նվազեցումը։
Այս դիրքորոշումները, ըստ էության, սահմանափակում են բանակցությունների հնարավոր շրջանակը, սակայն միաժամանակ հստակեցնում են այն սահմանները, որոնց ներսում Թեհրանը պատրաստ է գնալ փոխզիջումների։
Նոր փուլ, առանց պարտադիր լուծման
Վերլուծաբանը չի բացառում, որ առաջարկված փուլային մոտեցումը կարող է դառնալ բանակցությունների հաջորդ ռաունդի հիմքը։ Սակայն նրա գնահատմամբ՝ գործընթացի արդյունքը մեծապես կախված է նրանից, թե ինչ առաջարկներ կարվեն հակառակ կողմից և ինչ փոխադարձ շահեր կձևավորվեն։
Այսպիսով, Իրանը փորձում է փոխել բանակցային տրամաբանությունը՝ նախ ապահովելով անվտանգային երաշխիքներ և վերահսկողություն ռազմավարական ենթակառուցվածքների նկատմամբ, և միայն հետո անցնելով ամենազգայուն՝ միջուկային թեմային։ Դա վկայում է ոչ միայն մարտավարական փոփոխության, այլ նաև տարածաշրջանում ուժային և դիվանագիտական հավասարակշռության վերագնահատման մասին։