Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը օրերս հայտարարել է, որ Բաքուն լրջորեն քննարկում է Եվրոպայի խորհրդում իր մասնակցությունը ոչ թե դադարեցնելու կամ սառեցնելու, այլև կազմակերպությունից ամբողջությամբ դուրս գալու հնարավորությունը։ Քաղաքական մեկնաբան Արտյոմ Երնկանյանի գնահատմամբ՝ այս հայտարարությունը պատահական չէ․ այն հնչում է միաժամանակ մի քանի կարևոր միջազգային զարգացումների ֆոնին և նպատակ ունի ուժեղացնել Ադրբեջանի բանակցային դիրքերը։
Ինչպես հասան այս փուլին
Երնկանյանը հիշեցնում է, որ հարաբերությունների սրացումը սկսվեց այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը իրականացրեց Արցախում էթնիկ զտում և ադրբեջանական զինված ուժերը ներխուժեցին Հայաստանի ինքնիշխան տարածք։ Այդ իրադարձություններից հետո Եվրոպայի խորհուրդը մի շարք հարցադրումներ և պահանջներ ներկայացրեց Ադրբեջանի իշխանություններին։
Քանի որ Բաքուն չարձագանքեց այդ պահանջներին, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը (ԵԽԽՎ) չճանաչեց ադրբեջանական պատվիրակության լիազորությունները՝ մեկ նստաշրջանի ընթացքում զրկելով այն քվեարկության իրավունքից։
Ի պատասխան՝ Ադրբեջանը հրաժարվեց մասնակցել ԵԽԽՎ աշխատանքներին, իսկ հետագայում ընդհանրապես չներկայացավ նաև հաջորդ նստաշրջաններին։
Ըստ մեկնաբանի՝ դրան հաջորդեցին նոր քայլեր. Բաքուն հայտարարեց, որ չի ճանաչելու Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռները, իսկ ավելի ուշ նաև խզեց հարաբերությունները Եվրախորհրդարանի հետ այն բանից հետո, երբ վերջինս ընդունեց հերթական քննադատական բանաձևը Ադրբեջանի վերաբերյալ։
Ալիևի վերջնագիրը
Այսօր, ըստ Երնկանյանի, իրավիճակը հասել է այն կետին, երբ Ալիևն արդեն վերջնագիր է ներկայացնում եվրոպական կառույցներին։
Նրա խոսքով՝ Ադրբեջանի նախագահը պահանջում է առանց որևէ նախապայմանի վերականգնել ադրբեջանական պատվիրակության լիազորությունները։ Հակառակ դեպքում, Բաքուն պատրաստ է ամբողջությամբ դուրս գալ Եվրոպայի խորհրդից։
Մեկնաբանի խոսքով, Ալիևը խնդիրը ձևակերպում է առավելագույն կոշտությամբ՝ հայտարարելով, որ եվրոպական կառույցները նախ պետք է ընդունեն, որ իրենք են սխալ գործել, և միայն դրանից հետո Ադրբեջանը կվերադառնա համագործակցության։
Երնկանյանը ուշադրություն է հրավիրում նաև Ալիևի մեկ այլ հայտարարության վրա, ըստ որի՝ Ադրբեջանի նախագահի այս մոտեցման մասին տեղեկանալուց հետո Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար Ալեն Բերսեն անձամբ զանգահարել է նրան և խնդրել չշտապել նման որոշման հարցում՝ ժամանակ տալով խնդրի կարգավորման համար։
Մեկնաբանի գնահատմամբ՝ եթե այդ տեղեկությունը համապատասխանում է իրականությանը, ապա այն կարող է վկայել, որ Ստրասբուրգում որոշ շրջանակներ փորձում են խուսափել Ադրբեջանի վերջնական հեռացումից կազմակերպությունից։
Սակայն, ինչպես նշում է նա, Ալիևն այժմ հայտարարում է, որ իրեն տրված ժամկետում հարցը չի լուծվել, և այդ պատճառով ինքը կրկին վերադարձել է վերջնագրերի քաղաքականությանը։
Ինչո՞ւ հենց հիմա
Երնկանյանի համոզմամբ՝ նման հայտարարության անելու ժամանակահատվածը պատահական չէ ընտվել։
Նա հիշեցնում է, որ դրանից անմիջապես առաջ Բաքու էին այցելել Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը, Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան և Եվրամիության արտաքին քաղաքականության բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալասը։
Մեկնաբանի կարծիքով՝ ի տարբերություն եվրոպական խորհրդարանական կառույցների, որոնք քննադատել են Ադրբեջանի իշխանություններին, այս բարձրաստիճան եվրոպացի պաշտոնյաները փաստացի աջակցություն են ցուցաբերել Բաքվին։
Նա հիշեցնում է, որ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը Ադրբեջանը բնութագրել է որպես Եվրամիության «հուսալի գործընկեր»՝ ընդգծելով նրա դերը Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործում, իսկ Իլհամ Ալիևի մասին խոսել է որպես առաջնորդի, որը նպաստում է տարածաշրջանային խաղաղությանն ու համագործակցությանը։
Երնկանյանի կարծիքով՝ նման գնահատականները Ալիևի համար դարձել են քաղաքական աջակցություն, որը նրան ավելի վստահ է դարձրել եվրոպական կառույցների հետ հարաբերություններում։
Ռուբեն Վարդանյանի գործի գործոնը
Քաղաքական մեկնաբանը կարևորում է նաև մեկ այլ իրադարձություն։
Նրա խոսքով՝ ընդամենը երկու օր առաջ հայտնի դարձավ, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը քննելու է Ռուբեն Վարդանյանի գործով ներկայացված բողոքը։
Երնկանյանը չի բացառում, որ այս հանգամանքը նույնպես ազդեցություն է ունեցել Ալիևի կոշտ հայտարարությունների վրա։
Նրա գնահատմամբ՝ Ադրբեջանի նախագահը փորձում է նախապես ուժեղացնել իր բանակցային դիրքերը և լրացուցիչ ճնշման գործիքներ ստեղծել եվրոպական կառույցների նկատմամբ։
Կոշտ հռետորաբանություն նաև Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի հասցեին
Երնկանյանի խոսքով՝ Շուշիում հնչեցրած հայտարարություններում Ալիևը չի սահմանափակվել միայն Եվրոպայի խորհրդի քննադատությամբ։
Նա կոշտ մեղադրանքներ է հնչեցրել նաև Ֆրանսիայի հասցեին՝ այն մեղադրելով նեոգաղութատիրության մեջ։ Ադրբեջանի նախագահը հայտարարել է, թե Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների բնակիչները տուժում են Փարիզի քաղաքականությունից և հիշատակել է Ֆրանսիական Պոլինեզիայում իրականացված միջուկային փորձարկումները՝ փաստացի կոչ անելով տեղի բնակչությանը դիմակայել Ֆրանսիայի իշխանություններին։
Միաժամանակ Ալիևը քննադատել է նաև Միացյալ Նահանգներին՝ պնդելով, որ Վաշինգտոնը չի կատարել Ադրբեջանին տված խոստումը և չի վերացրել所谓 «907-րդ ուղղումը», որը սահմանափակում է ԱՄՆ վարչակազմի հնարավորությունները ռազմական համագործակցություն զարգացնելու Ադրբեջանի հետ։
Երնկանյանի խոսքով՝ Ալիևը նույնիսկ այս հարցում օգտագործում է նույն պահանջատեր հռետորաբանությունը՝ հայտարարելով, որ ամերիկյան կողմը պետք է ընդունի իր սխալը և փոխի իր քաղաքականությունը։
Վերջնագրերի լեզուն դարձել է Բաքվի արտաքին քաղաքականության գործիք
Երնկանյանը նշում է, որ Ալիևի վերջին հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ նա միջազգային գործընկերների հետ ավելի ու ավելի հաճախ խոսում է վերջնագրերի լեզվով։
Մեկնաբանի կարծիքով՝ նման հռետորաբանությունը հնարավոր է դարձել այն պատճառով, որ միջազգային տարբեր դերակատարներ չեն ցուցաբերել բավարար կոշտ արձագանք, ինչի հետևանքով Բաքուն իրեն ավելի ազատ է զգում նույնիսկ Եվրոպայի խորհրդի, Ֆրանսիայի և Միացյալ Նահանգների հասցեին պահանջներ և վերջնագրեր ներկայացնելու հարցում։