2020 թվականի նոյեմբերի 9–ի փաստաթղթում կողմերն երեքն էին. Ռուսաստանը հանդես եկավ որպես երրորդ կողմ, մինչդեռ վաշինգտոնյան փաստաթղթում կողմերն երկու են, և ԱՄՆ-ն ընդամենը ներկա է եղել։ Այս մասին նշում է քաղաքագետ Ալեն Ղևոնդյանը։
«Միջազգային իրավունքի տեսանկյունից դրվագային տարբերություններ գոյություն ունեն, ինչը կապված է նաև փաստաթղթի դրույթների կատարումն ապահովող երաշխավորի գաղափարի հետ։ Այս երաշխավորը փաստացիորեն չկա. իրականում կա հայ-ադրբեջանական փաստաթուղթ՝ ամերիկյան միջնորդությամբ», — նշեց նա։
Ղևոնդյանի խոսքով, փաստաթղթերը երբեք ինքնաբերաբար խաղաղություն չեն բերում. խաղաղությունը միշտ գալիս է ուժային հավասարակշռության միջոցով. այն է, երբ կողմերը հասկանում են, որ պատերազմ կամ ռազմական գործողություններ ձեռնարկելը առաջին հերթին իրենց շահերին վնաս է հասցնում, այլ ոչ թե լուծում է խնդիրները։
«Գործող իշխանության համար այս փաստաթուղթը շատ կարևոր էր, և վերջին երկու տարիների ընթացքում Հայաստանի գործող վարչապետը ամեն ինչ արեց՝ այն ձեռք բերելու համար, որովհետև դա կարող է կարևոր խաղաթուղթ լինել ընտրությունների ժամանակ՝ խաղաղության թեման իր օգտին շուռ տալու առումով։ Իրականում խաղաղություն չկա։ Խաղաղությունը միայն այն չէ, որ կրակոցներ չեն լինում, խաղաղությունը այն է, որ ունես միջազգային մակարդակով հաստատված, երաշխավորված պարտավորություններ, ինստիտուտներ և մեխանիզմներ, որոնք կարող են զսպել ցանկացած կողմի, այս դեպքում Ադրբեջանի, ռազմական գործողությունների հնարավորությունը», — նշեց Ղևոնդյանը։
Նա ընդգծեց, որ տարածաշրջանում իրավիճակը լարված է. «Ադրբեջանի ղեկավարը երկու օր առաջ Քարվաճառում հայտարարում էր հայ հասարակության հիվանդ լինելու մասին, խոսում էր զինվելու անհրաժեշտության մասին։ Տեսնում ենք տարածաշրջանում ինչ է կատարվում՝ Իրանը արտադրում է նոր հեռահար, ճշգրիտ հրթիռներ և դրանց մասին PR հոլովակներ է տարածում, խորացնում է ռազմաքաղաքական ու ռազմատեխնիկական համագործակցությունը Ռուսաստանի և Բելառուսի հետ, ներդնում է դրոններ ու հակաօդային պաշտպանության համակարգեր։ Թուրքիան ռազմավարական դրոններ է արտադրում։ Իսկ Հայաստանի մեջ մի քանի ներկայացուցիչ խոսում են խաղաղությունից, կարծես թե խաղաղությունը արդեն եկել է տարածաշրջան. ցավոք, խաղաղությունը դեռ չի եկել», — ընդգծեց Ղևոնդյանը։
Քաղաքագետը կանխատեսեց, որ վաշինգտոնյան համաձայնությունները դժվար թե իրագործվեն. «Տարածաշրջանում գործոնները և շահերը բազմազան են, և նույնիսկ ամերիկյան քաղաքականությունը կարող է փոխվել։ Թրամփին անհրաժեշտ էր փաստաթուղթը, և նա այն ստացավ՝ ցանկանում էր նոբելյան մրցանակի հավակնել», — ասաց նա։
Նա նաև շեշտեց, որ Ադրբեջանին ամերիկյան ռազմատեխնիկական աջակցության արգելքը, որը 30 տարի զսպում էր զինտեխնիկայի մատակարարումը և հավասարակշռում էր տարածաշրջանում ռազմական բալանսը, չեղարկվեց. «Այսօր իրավիճակը փոխվել է. Ադրբեջանը կարող է ԱՄՆ-ից զինտեխնիկա ձեռք բերել։ Իսկ երբ դու զենք ես գնում Միացյալ Նահանգներից կամ որևէ այլ պետությունից, դա ցույց է տալիս, որ ձեր հարաբերությունների խորությունը բավարար է, որպեսզի գեոպոլիտիկ շահերը համընկնեն կամ նույնիսկ դարձնեն իդենտիկ։ Ու՞մ դեմ են այդ շահերը դառնում համահունչ. Ադրբեջանին և ԱՄՆ-ին ի՞նչը միավորում է», — եզրափակեց Ղևոնդյանը։