Հայաստանում գործող կուտակային կենսաթոշակային ֆոնդը աստիճանաբար ընդլայնում է իր ներդրումների շրջանակը՝ պետական պարտատոմսերից և բանկային ավանդներից անցնելով նաև տնտեսության իրական հատվածի և նոր տեխնոլոգիական նախագծերի ֆինանսավորմանը։
«Ամունդի-Ակբա Ասեթ Մենեջմենթ»-ի գլխավոր ներդրումային տնօրեն, զարգացման գծով փոխտնօրեն Հրայր Ասլանյանի խոսքով՝ ընկերության կողմից կառավարվող երեք կենսաթոշակային ֆոնդերի ընդհանուր ակտիվները հուլիսի վերջին կազմել են 853 մլրդ դրամ։ Դրանց մոտ 66 տոկոսը ներդրված է Հայաստանի տնտեսությունում, իսկ մնացած 34 տոկոսը՝ միջազգային շուկաներում։
Կենսաթոշակային միջոցների ներդրումները դուրս են գալիս ավանդական գործիքներից
Ասլանյանի խոսքով՝ կենսաթոշակային համակարգի ներդրումային քաղաքականությունը վերջին տարիներին զգալիորեն փոխվել է։ Եթե սկզբնական շրջանում Հայաստանում ներդրումները հիմնականում ուղղվում էին պետական պարտատոմսերին և բանկային ավանդներին, ապա այժմ ֆոնդերի պորտֆելում ընդգրկված են նաև կորպորատիվ պարտատոմսեր, իրական հատվածի ընկերություններ, նոր թողարկողներ, դրամական շուկայի և հեջավորման գործիքներ։
Ներկայում ֆոնդերը ուղղակի ներդրումներ ունեն նաև շուրջ տասը ոչ ֆինանսական ընկերություններում։
Միաժամանակ 2025 թվականին օրենսդրական փոփոխությամբ կենսաթոշակային ֆոնդերի կառավարիչներին հնարավորություն է տրվել միջոցների մինչև 10 տոկոսը որոշակի պայմաններով ուղղել ոչ իրացվելի ակտիվներում ներդրումներին։ Ասլանյանի խոսքով՝ հենց այդ հնարավորության շրջանակում էլ իրականացվել է նոր ներդրումային նախագիծ։
$20 մլն ներդրում՝ արհեստական բանականության տվյալների կենտրոնում
«Ամունդի-Ակբա Ասեթ Մենեջմենթ»-ի կողմից իրականացված առաջին նման ներդրումը վերաբերում է արհեստական բանականության տվյալների կենտրոնին։
Ասլանյանի խոսքով՝ երեք կենսաթոշակային ֆոնդերը տվյալ նախագծում միասին ներդրել են 20 մլն դոլարին համարժեք միջոցներ, ինչը կազմում է իրենց ընդհանուր ակտիվների մոտ 1 տոկոսը։ Խոսքը Հրազդանում կառուցված տվյալների կենտրոնի մասին է։
Ներդրումային որոշումից առաջ գնահատվել են ոչ միայն ֆինանսական և տնտեսական, այլև տեխնիկական, ճարտարապետական և առևտրային ռիսկերը։ Այս գործընթացում, ըստ Ասլանյանի, էական աջակցություն է ցուցաբերել Amundi-ի մայր ընկերությունն ու նրա գործընկերները։
Կենսաթոշակային ֆոնդերի միջին տարեկան եկամտաբերությունը՝ շուրջ 8 տոկոս
Անդրադառնալով ֆոնդերի եկամտաբերությանը՝ Ասլանյանը նշել է, որ 2022 թվականը վերջին 12 տարիների ընթացքում միակ տարին էր, երբ կենսաթոշակային ֆոնդերը բացասական արդյունք են գրանցել։
Սակայն նույն տարվա չորրորդ եռամսյակից իրավիճակը փոխվել է, և դրանից հետո ֆոնդերը յուրաքանչյուր տարի երկնիշ աճ են արձանագրել։ Վերջին 12 տարիների միջին տարեկան եկամտաբերությունը, ըստ նրա, կազմել է մոտ 8.2 տոկոս։
Ասլանյանի խոսքով՝ եթե երիտասարդը 20 տարեկանից սկսում է կանոնավոր կուտակումներ կատարել և ավելի քան 40 տարի մնում է համակարգում, ապա կենսաթոշակի անցնելու պահին նրա կենսաթոշակի և վերջին աշխատավարձի հարաբերակցությունը տեսականորեն կարող է հասնել 70-80 տոկոսի կամ նույնիսկ ավելի բարձր մակարդակի։ Կուտակային համակարգի բարեկեցության հիմնական չափանիշներից մեկը, նրա խոսքով, հենց այդ հարաբերակցությունն է։
Հայաստանում «երկար փողի» պահանջարկը դեռ մեծ է
Ասլանյանը միաժամանակ նշում է, որ Հայաստանի կապիտալի շուկան դեռևս ամբողջությամբ զարգացած չէ, և ներդրումային հնարավորությունների պակասը շարունակում է սահմանափակել կենսաթոշակային միջոցների տեղական ներդրումների ընդլայնումը։
Այդուհանդերձ, վերջին տարիներին դրական փոփոխություններ են արձանագրվում։ Շուկայում հայտնվել են նոր թողարկողներ, այդ թվում՝ փոքր և միջին ձեռնարկություններ։ Այս պահին շուրջ 25-30 ոչ ֆինանսական ընկերություններ ունեն թողարկված պարտատոմսեր, ինչը նոր ներդրումային հնարավորություններ է ստեղծում կենսաթոշակային ֆոնդերի համար։
Ասլանյանի գնահատմամբ՝ ընկերությունները ևս աստիճանաբար սկսում են բանկային վարկերին զուգահեռ դիտարկել կապիտալի շուկաները որպես ֆինանսավորում ներգրավելու աղբյուր։ Նրա խոսքով՝ այս գործընթացը կարող է ավելի արդյունավետ բաշխել ֆինանսական ռեսուրսները և նպաստել տնտեսական աճին։
Դրամի արժևորումը ռիսկ է, որը հնարավոր է կառավարել
Ֆոնդերի ներդրումների մոտ 34 տոկոսը կատարվում է արտարժութային ակտիվներում, ուստի դրամի արժևորումը կարող է բացասաբար ազդել դրանց եկամտաբերության վրա։
Այս ռիսկը կառավարելու համար Amundi-ACBA-ն օգտագործում է հեջավորման գործիքներ, այդ թվում՝ փոխարժեքային սվոփեր։ Ըստ Ասլանյանի՝ նման մեխանիզմները թույլ են տալիս մեղմել դրամի արժևորման ազդեցությունը արտասահմանյան ներդրումների վրա։ Միաժամանակ այլ ակտիվների բարձր եկամտաբերությունը վերջին տարիներին ավելի քան փոխհատուցել է փոխարժեքային բացասական ազդեցությունը։
Այսպիսով, կուտակային կենսաթոշակային համակարգը Հայաստանում աստիճանաբար վերածվում է ոչ միայն ապագա կենսաթոշակների ապահովման, այլև տնտեսության ֆինանսավորման կարևոր աղբյուրի։ Կենսաթոշակային ֆոնդերի աճող ակտիվները նոր հնարավորություններ են ստեղծում ինչպես Հայաստանի ընկերությունների, այնպես էլ տեխնոլոգիական և ենթակառուցվածքային խոշոր նախագծերի համար։