Կոնֆլիկտաբան Արթուր Մարտիրոսյանը կասկածի տակ է դնում այն տարածված ընկալումը, թե TRIPP-ը միանշանակ ամերիկյան նախագիծ է։ Նրա խոսքով՝ խնդիրը միայն նախագծի ծագման հարցը չէ, այլ նաև այն, որ այսօր որևէ մեկը հստակ չի կարող ասել՝ որքան ժամանակ կգործի գործող քաղաքական տրամաբանությունը Միացյալ Նահանգներում։
Մարտիրոսյանը հիշեցնում է, որ նույնիսկ մոտ ապագայում հնարավոր են լուրջ քաղաքական փոփոխություններ ԱՄՆ-ում, որոնք կարող են ազդել ոչ միայն արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների, այլև արդեն իսկ շրջանառության մեջ դրված նախաձեռնությունների ճակատագրի վրա։ Նրա խոսքով՝ պարզ չէ, թե իշխանափոխության կամ քաղաքական կուրսի փոփոխության դեպքում ինչ է լինելու TRIPP-ի հետ, և արդյոք նոր վարչակազմը կշարունակի այդ գիծը, թե պարզապես կհրաժարվի դրանից։
Ամերիկյան ռազմավարության տրամաբանությունը
Մարտիրոսյանը շեշտում է, որ ամերիկյան քաղաքական մտածելակերպը հասկանալու համար անհրաժեշտ է ոչ թե հայտարարություններ լսել, այլ ուսումնասիրել ռազմավարական փաստաթղթերը։ Նա օրինակ է բերում վերջերս հրապարակված Պենտագոնի ռազմավարական փաստաթուղթը, որը, նրա խոսքով, լուրջ ցնցում է առաջացրել եվրոպական շրջանակներում։
Այդ փաստաթղթում հստակ ձևակերպված է ամերիկյան առաջնահերթությունը՝ Ամերիկյան մայրցամաքը դիտարկվում է որպես բացառապես ԱՄՆ ազդեցության գոտի, որտեղ այլ ուժերի՝ Չինաստանի կամ Ռուսաստանի ներգրավվածությունը պետք է կանխվի։ Մարտիրոսյանի գնահատմամբ՝ դրանից դուրս գտնվող տարածքներում ԱՄՆ-ն գործում է առավել պրագմատիկ տրամաբանությամբ՝ եթե ուժը բավարար է՝ ճնշում է, եթե ոչ՝ փորձում է իր շահերը առաջ տանել այլ խաղացողների միջոցով։
Թուրքիան՝ որպես հիմնական գործիք
Մարտիրոսյանի համոզմամբ՝ այս տրամաբանության մեջ Հայաստանը երբեք չի դիտարկվել որպես այն դերակատարը, որը կարող է ինքնուրույն առաջ տանել ամերիկյան շահերը տարածաշրջանում։ Այդ դերը, նրա խոսքով, վերապահված է Թուրքիային։
Նա ընդգծում է, որ այս համատեքստում շարունակվում է «Թուրանի» ձևավորման նախագիծը, որի շրջանակում Հայաստանը վտանգավոր կերպով վերածվում է գործիքի։ Մարտիրոսյանը հարցադրում է անում՝ ինչ տեղ է ունենալու Հայաստանը այն պահին, երբ աշխարհակարգը վերջնականապես ձևավորվի և պարզ դառնա, թե որտեղ է ԱՄՆ ուժը բավարար, իսկ որտեղ՝ ոչ։
TRIPP-ը՝ որպես հակակշռի գործիք
Մասնագետը նշում է, որ TRIPP-ը ակնհայտորեն չի համապատասխանում մի շարք խոշոր խաղացողների շահերին՝ այդ թվում Ռուսաստանի, Իրանի, Չինաստանի, Հնդկաստանի։ Նրա գնահատմամբ՝ այդ նախագիծը ավելի շատ դիտարկվում է որպես գործիք, որը եվրոպական դերակատարները կարող են փորձել օգտագործել Կենտրոնական Ասիայից և Կասպից ծովի տարածաշրջանից էներգետիկ ռեսուրսները Եվրոպա հասցնելու համար՝ միաժամանակ հակակշիռ ստեղծելով Չինաստանի ազդեցության դեմ։
Սակայն Մարտիրոսյանը ընդգծում է, որ սա դեռևս չի նշանակում, թե այդ նախագծի իրականացումը երաշխավորված է կամ երկարաժամկետ կայունություն ունի։
Աշխարհակարգի վերադարձը ազդեցության գոտիների
Մարտիրոսյանի հիմնական եզրահանգումը հստակ է․ աշխարհը շարժվում է դեպի նոր աշխարհակարգ, որտեղ կրկին ձևավորվելու են ազդեցության գոտիներ։ Թե որտեղ են անցնելու այդ գոտիների սահմանները, ինչ պայմաններով են դրանք համաձայնեցվելու և ինչ դեր է հատկացվելու Հայաստանին, այսօր դեռ պարզ չէ։
«Մի բան ակնհայտ է»,— ընդգծում է նա,— «եթե այս գլոբալ տրամաբանությունը շարունակվի, մենք վերադառնալու ենք մի համակարգի, որտեղ ազդեցության գոտիները լինելու են ոչ թե տեսական հասկացություն, այլ իրական քաղաքական փաստ»։
Այս անորոշ միջավայրում, ըստ Մարտիրոսյանի, Հայաստանի համար առանցքային հարցը մնում է ոչ թե նախագծերի անունները, այլ այն, թե ինչպիսի հաշվարկով և ինչ դիրքերից է երկիրը ներգրավվելու ձևավորվող նոր խաղի մեջ։