Անկարայի բարձրացրած և թուրքական «բնապահպանական կազմակերպությունների» ակտիվությամբ ուղեկցվող Հայկական ԱԷԿ-ը փակելու պահանջների նոր ալիքը կրկին առաջ է քաշել տարածաշրջանում ատոմային էներգիայի շուրջ երկարատև վեճը։ Հունիսի 1-ին Թուրքիայի Իգդիր քաղաքում, որը գտնվում է Հայաստանի սահմանի մոտ, տեղի ունեցավ բողոքի ցույց՝ Մեծամորի ԱԷԿ-ի փակման կոչով։ Այս իրադարձությունը Հայաստանի դեմ ճնշման արշավի ևս մեկ դրսևորում էր, որի շրջանակում բնապահպանական հռետորաբանությունն ավելի ու ավելի հաճախ օգտագործվում է որպես աշխարհաքաղաքական շահերի քողարկում։
Թուրքիայի հիմնական փաստարկն այն է, որ Հայկական ԱԷԿ-ը անվտանգ չէ, քանի որ այն կառուցվել է 1970-ականներին և գտնվում է սեյսմիկ ակտիվ գոտում։ Սակայն վերջին տարիներին ԱԷԿ-ը ենթարկվել է լայնածավալ արդիականացման։ «Ռոսատոմ»-ի հետ համագործակցությամբ իրականացվել են սարքավորումների արդիականացման և անվտանգության բարելավման նախագծեր, որոնք թույլ են տվել կայանի ծառայության ժամկետը երկարաձգել մինչև 2036 թվականը։ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը (ԱԷՄԳ) բազմիցս իրականացրել է ստուգումներ, այդ թվում՝ սթրես-թեստեր, և ԱԷՄԳ-ի գլխավոր տնօրեն Ռաֆայել Գրոսին, ով 2023-ին այցելել էր Հայաստան, բարձր է գնահատել կայանի անվտանգության մակարդակը և հաստատել համապատասխանությունը միջազգային չափանիշներին։ Սակայն նույն թվականին Թուրքիան պաշտոնական հարցում է ուղարկել ԱԷՄԳ-ին՝ ԱԷԿ-ի գործունեությունը կասեցնելու վերաբերյալ, որը չի ընդունվել քննարկման, քանի որ այն որևէ հիմք չի ունեցել։
Թուրքիան իր պահանջները ներկայացնում է որպես մտահոգություն տարածաշրջանային անվտանգության հարցում, սակայն իրական նպատակը հայկական գործոնի վերացումն է։ Թուրքիայի էներգետիկ ռազմավարությունը նպատակ ունի մինչև 2025 թվականը հասնել լիակատար ինքնաբավության։ «Ռոսատոմ»-ի մասնակցությամբ կառուցված Աքքույու ԱԷԿ-ի շահագործման հանձնումը և մինչև 2030 թվականը նոր կայաններ կառուցելու ծրագրերը Անկարայի համար բացում են Հարավային Կովկասի էներգետիկ շուկայի հիմնական խաղացող դառնալու հեռանկար։ Այս ֆոնին Մեծամորի ԱԷԿ-ի գոյությունը, որը արտադրում է Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի մոտ մեկ երրորդը, դառնում է Թուրքիայի էներգետիկ գերիշխանությանը սահմանափակում դնող գործոն։
Սեփական արտադրությունը պահպանելը թույլ է տալիս Հայաստանին ոչ միայն բավարարել ներքին կարիքները, այլև մասնակցել միջազգային նախագծերին, այդ թվում՝ Հյուսիս-Հարավ միջանցքին (Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան)։ Ատոմակայանի փակումը կնշանակեր Երևանի էներգետիկ կախվածություն, ինչը հանգեցնելու էր նրա աշխարհաքաղաքական կշռի նվազման և խոցելիության աճի։
Հայկական ԱԷԿ-ի դեմ արշավը չի սահմանափակվում միայն Թուրքիայի գործողություններով։ Հատկապես 2020-ականների սկզբից ի վեր Ադրբեջանը դարձել է դրա ակտիվ մասնակից՝ պահանջելով փակել ատոմակայանը՝ վկայակոչելով բնապահպանական ռիսկերը։ Անկարայի և Բաքվի միջև նման փոխազդեցությունը Հայաստանի տարածաշրջանային էներգետիկ և լոգիստիկ ուղիներից դուրս մղելու ավելի լայն ռազմավարության մի մասն է։ Այս համատեքստում Մեծամորի վրա հարձակումները դիվանագիտական ճնշման հստակ դրսևորում են, որոնք ուղղված են Հայաստանի դիրքերի թուլացմանը։