Փոքր և միջին բիզնեսը (ՓՄՁ) կարևոր դեր է խաղում Հայաստանի տնտեսությունում՝ խթանելով նորարարությունները, ստեղծելով աշխատատեղեր, բարձրացնելով մրցակցությունը և նպաստելով սոցիալական բարեկեցությանը: Այն հանդիսանում է տեղական տնտեսությունների հենասյուն՝ աջակցելով տարածաշրջանային զարգացմանը և նվազեցնելով աղքատությունը: Սակայն ՓՄՁ-ն բախվում է բազմաթիվ խոչընդոտների, որոնցից առանցքային է հարկային կարգավորումների անհամապատասխանությունը, ինչը սահմանափակում է ձեռնարկությունների աճն ու ներդրումային գրավչությունը:
Փոքր և միջին բիզնեսի ասոցիացիայի նախագահ Հակոբ Ավագյանը խոսքով, Հայաստանի օրենսդրությունը հստակ սահմանում է ՓՄՁ-ի կատեգորիաները՝ գերտեղակ (մինչև 100 մլն դրամ ակտիվներ, մինչև 10 աշխատակից), փոքր (մինչև 500 մլն դրամ ակտիվներ, 10-49 աշխատակից) և միջին (մինչև 1,5 մլրդ դրամ ակտիվներ, 50-249 աշխատակից): Սակայն հարկային օրենսդրությունը խառնաշփոթ է ստեղծում: Շատեր կարծում են, որ ՓՄՁ-ն ներառում է միայն շրջանառության հարկ վճարող ընկերությունները, սակայն գերտեղակ բիզնեսները կարող են աշխատել ընդհանուր հարկման համակարգում կամ օգտվել միկրոձեռնարկատիրության ռեժիմից: Հակոբ Ավագյանի կարծիքով՝ ՓՄՁ-ի դասակարգումը պետք է դիտարկել ավելի լայն չափանիշներով, քան միայն հարկային կարգավորումները:
Ավագյանը ընդգծում է, որ ՓՄՁ-ն կենսական նշանակություն ունի տնտեսության համար, սակայն Հայաստանում այն մղվել է երկրորդ պլան: Նախկինում ՓՄՁ-ն կառավարության առաջնահերթություններից էր, և գոյություն ունեին զարգացմանն ուղղված ռազմավարություններ: 2002 թվականին ստեղծվել էր ՓՄՁ-ին աջակցող կենտրոն, որը մարզերում մասնաճյուղեր էր բացել և կազմակերպել փորձի փոխանակման ծրագրեր, օրինակ՝ Ճապոնիայի հետ գյուղատնտեսության ոլորտում: Թեև կենտրոնը կատարյալ չէր, այն ուներ միջազգային համագործակցության զգալի ներուժ:
Ցավոք, այդ կենտրոնը փակվել է, և վերջին 4-5 տարիներին Հայաստանում չկա կառույց, որն աջակցի ՓՄՁ-ին: 2024 թվականին ավարտված ՓՄՁ-ի զարգացման վերջին ռազմավարությունը, ըստ Ավագյանի, չի իրականացվել՝ հիմնականում ֆինանսավորման պակասի պատճառով: Սա արտացոլում է պետության անտարբեր վերաբերմունքը ՓՄՁ-ի նկատմամբ:
Հակոբ Ավագյանը շեշտում է, որ ՓՄՁ-ի զարգացումը միանգամյա խնդիր չէ, այլ մշտական գործընթաց: Նույնիսկ առաջատար երկրներում, ինչպես Գերմանիան և Ճապոնիան, որտեղ ՓՄՁ-ն կազմում է ՀՆԱ-ի մինչև 50%-ը, աջակցության կենտրոնները գործում են ակտիվորեն: Հայաստանում, որտեղ ՓՄՁ-ի մասնաբաժինը ընդամենը 27% է, նման կառույցներն անհետացել են: Սա մտահոգիչ է, քանի որ ՓՄՁ-ն ապահովում է աշխատատեղերի 60%-ը և կազմում է հարկատուների մոտ 50%-ը, միաժամանակ լինելով աղքատության դեմ պայքարի կարևոր գործիք:
Ավագյանի խոսքով՝ Հայաստանում ՓՄՁ-ի 50%-ը կենտրոնացած է Երևանում, ինչը վկայում է կառուցվածքային անհավասարակշռության մասին: Մարզերում բիզնեսի զարգացումը մնում է անտեսված, ինչը խորացնում է տարածաշրջանային անհավասարությունը: Նա քննադատում է մեկ խոշոր ներդրողի վրա կենտրոնացող ռազմավարությունը՝ առաջարկելով բազմազան մոտեցում, որն աջակցում է բազմաթիվ փոքր և միջին ձեռնարկությունների ստեղծմանը: «Հազար փոքր բիզնեսներն ավելի կայուն են, քան մեկ խոշոր ներդրող, որը կարող է հեռանալ՝ չնայած պետության ջանքերին», — նշում է Ավագյանը: