Ոչ Մոսկվան, ոչ Վաշինգտոնն այլևս չեն լինի Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղության «մանկաբարձը» Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդների Վաշինգտոնում կայանալիք հանդիպումը մեծ նշանակություն կունենա, քանի որ խոսքը գնում է հակամարտող երկրների առաջնորդների անմիջական հանդիպման մասին, VECTORS․am-ին տված հարցազրույցում ասել է լեհ քաղաքագետ, կովկասագետ, Վարշավայի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի գիտությունների դոկտոր Կոնրադ Զաշտովտը։ Մոսկվայից անկախ կարգավիճակի ցուցադրման հերթական տարրը Սակայն այս հանդիպման արդյունքը, նրա կարծիքով, լինելու է ոչ թե վերջնական խաղաղության համաձայնագիր, այլ ընդամենը փաստաթուղթ, որը կվկայի բանակցությունների առաջընթացի մասին, հնարավոր է՝ պարզապես կողմերի բարի կամքի մասին ընդհանուր հռչակագիր։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի համար, ինչպես նշում է քաղաքագետը, այս դեպքում կարևորվում է առաջին հերթին փիառ ասպեկտը։ «Մյուս կողմից՝ խաղաղության գործընթացն արդեն ընթանում է երկկողմ ձևաչափով։ Բանակցությունների վայրը՝ լինի դա ԱՄԷ-ն, թե ԱՄՆ-ը, նշանակություն ունի, սակայն ո՛չ Մոսկվան, ո՛չ Վաշինգտոնը այլևս չեն հանդիսանում և չեն էլ հանդես գա որպես խաղաղության համաձայնագրի հովանավորներ կամ «մանկաբարձներ»։ Եթե այն իսկապես կնքվի, ապա դա կլինի երկու կովկասյան պետությունների նվաճումը։ Բաքվի, ինչպես և Երևանի համար, հավանաբար, կարևոր է, որ հանդիպումը տեղի է ունենալու ԱՄՆ-ում, քանի որ դա իրենց համար Մոսկվայից անկախ կարգավիճակի ցուցադրման հերթական տարրն է», – ասել է նա։ «Հարավային Կովկասը այլևս չունի այն նշանակությունը Վաշինգտոնի քաղաքականության համար, ինչ ուներ նախորդ տասնամյակներում…» Փորձագետը հիշեցրեց, որ ԱՄՆ-ը դեռ Օբամայի նախագահության ժամանակ սկսել էր ազդակներ ուղարկել արտաքին քաղաքականության «շրջադարձի» մասին՝ դեպի Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջան։ «Ներկայումս Հարավային Կովկասը չունի այն նշանակությունը, ինչ ուներ Վաշինգտոնի քաղաքականության համար նախորդ տասնամյակներում։ Մյուս կողմից, այն շարունակում է որոշակի դեր խաղալ՝ որպես տարածաշրջան, որը անմիջականորեն հարևանում է Ռուսաստանի հետ, իսկ Ռուսաստանը Ուկրաինայի դեմ ագրեսիայի պատճառով շարունակում է մնալ ԱՄՆ-ի համար խնդիր։ Բացի այդ, տարածաշրջանն անմիջապես սահմանակցում է Մերձավոր Արևելքին, ինչը ևս հավելյալ մարտահրավեր է ամերիկյան քաղաքականության համար։ Օրինակ՝ Ադրբեջանը, որպես պետություն, որը փաստացի դաշնակից հարաբերություններ ունի Իսրայելի հետ, նշանակություն ունի ԱՄՆ-ի քաղաքականության համատեքստում՝ կապված Իրանի հետ։ Իր հերթին Հայաստանը լավ հարաբերություններ ունի Թեհրանի հետ, սակայն ունի շատ ավելի բարդ հարաբերություններ Իսրայելի հետ։ Այդուհանդերձ, Հայաստանը ևս որոշակի դեր ունի Մերձավոր Արևելքի քաղաքականության շրջանակում», – ընդգծեց նա։ Ոչ թե «Աբրահամի համաձայնագրեր», այլ դրանց նմանակը Ինչ վերաբերում է տարբեր փորձագետների քննարկումներին այն մասին, թե հնարավոր է Ադրբեջանը միանա «Աբրահամի համաձայնագրերին»՝ որպես Իրանը զսպելու ռազմավարության մաս, ապա քաղաքագետը նշեց․ «Ինձ համար դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես կարող էին Բաքուն մասնակցել «Աբրահամի համաձայնագրերին», քանի որ դրանք վերաբերում էին բոլորովին այլ հակամարտությանը՝ արաբա-իսրայելական հարաբերություններին։ Սակայն Վաշինգտոնի տեսանկյունից, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև պայմանավորվածությունը որոշ առումով կարող է ձևավորվել՝ Թրամփի առաջին նախագահության ընթացքում Իսրայելի և արաբական երկրների միջև երկխոսության մոդելով։ Ընդհանուր գիծը կլիներ Ամերիկայի մասնակցության գործոնը որպես միջնորդի, որի գործողությունները հանգեցրին տարածաշրջանում խաղաղության»։ Բաքվում չեն ցանկանում որևէ միջամտություն՝ ո՛չ Ռուսաստանի, ո՛չ էլ Արևմուտքի Խոսելով այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» կառավարման արտապատվիրակման գաղափարի իրատեսելիության մասին՝ փորձագետը ընդգծեց, որ «կոնֆլիկտային տարածաշրջանում մաքսային ծառայություններ մատուցելու նպատակով ամերիկյան ընկերության ներգրավման հայեցակարգն արդեն ունի նախադեպ»։ «21-րդ դարի առաջին տասնամյակում, երբ Ռուսաստանը միացավ ԱՀԿ-ին, նմանատիպ ամերիկյան ընկերություն պետք է մաքսային ծառայություններ մատուցեր Ռուսաստանի և Վրաստանի անջատողական տարածաշրջան Աբխազիայի սահմանին։ Այդ ծրագիրը, սակայն, այդպես էլ չիրականացավ։ Այսօր չի բացառվում, որ մնանատիպ լուծում կարող է կյանքի կոչվել», – նշել է նա։ Մյուս կողմից, ինչպես նշել է Զաշտովտը, այդ հայեցակարգին հակադրվելու է Իրանն, Ադրբեջանն էլ առանձնակի ոգևորություն չի ցուցաբերում։ Այժմ Բաքվի իշխանությունները չեն ցանկանում որևէ միջամտություն տարածաշրջանին՝ ո՛չ Ռուսաստանի, ո՛չ էլ արևմտյան երկրների կողմից, քանի որ Ադրբեջանը, գտնվելով Թուրքիայի հետ դաշնակցային հարաբերությունների մեջ, մնում է գերիշխող դիրքում և ունակ է ճնշում գործադրել Երևանի վրա, վստահ է նա։ «Նույնիսկ մասնավոր ամերիկյան ընկերության ներկայությունը ստեղծում է որոշակի ազդեցության հնարավորություն ԱՄՆ-ի համար և սահմանափակում է Բաքվի ճնշման մեխանիզմները Երևանի նկատմամբ։ Մինչ օրս այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքը մնում է Բաքվի և Երևանի միջև վերջին հակասությունների առանցքային թեմաներից մեկը», – ընդգծել է նա։

Ни Москва, ни Вашингтон уже не будут «акушерами» мирного соглашения между Ереваном и Баку

Предстоящая встреча лидеров Армении и Азербайджана в Вашингтоне в будет иметь важное значение, как и прошедшая недавно в Абу-Даби, поскольку напрямую встречаются руководители конфликтующих стран, заявил в интервью VECTORS․am польский политолог, кавказовед, доктор наук факультета востоковедения Варшавского университета Конрад Заштовт. 

Очередной элемент демонстрации независимого от Москвы статуса

Результатом этой встречи, однако, не будет окончательный мирный договор, а лишь какой-то документ, свидетельствующий о прогрессе в переговорах, возможно — просто общая декларация о доброй воле сторон, считает он.  Для президента же США Дональда Трампа, как отмечает политолог, в данном случае важен пиар-аспект. 

«С другой стороны, сейчас мирный процесс уже идет в двустороннем формате. Место переговоров — будь то ОАЭ или США — имеет значение, но ни Москва, ни Вашингтон уже не являются и не будут выступать покровителями и «акушерами» мирного соглашения. Если оно и будет достигнуто, это станет заслугой двух кавказских государств. Для Баку, как и для Еревана, вероятно, важно, что встреча состоится в США, так как это очередной элемент демонстрации их независимого от Москвы статуса», — сказал он. 

«Южный Кавказ не имеет такого значения для политики Вашингтона, как в прошлые десятилетия…»

Эксперт напомнил, что Соединенные Штаты еще во времена президентства Обамы начали сигнализировать о своем «повороте» в сторону Тихоокеанского региона во внешней политике. 

«В настоящее время Южный Кавказ не имеет такого значения для политики Вашингтона, как в прошлые десятилетия. С другой стороны, он по-прежнему играет определенную роль — как близко соседствующий с Россией, которая остается проблемой для США из-за агрессии против Украины, регион, а также как регион, граничащий с Ближним Востоком, что также является нагрузкой для американской политики. Например, Азербайджан, как государство, находящееся в неформальном союзе с Израилем, имеет значение в контексте политики США в отношении Ирана. Армения, в свою очередь, имеет хорошие отношения с Тегераном и значительно более сложные — с Израилем. Тем не менее, она также играет определенную роль в ближневосточной политике», — отметил он. 

Не «Соглашения Авраама», а их аналог?

Что касается обсуждений разными экспертами о возможном присоединении Азербайджана к «Соглашениям Авраама», как части стратегии по сдерживанию Ирана, политолог заметил: 

«Мне трудно представить, как могли бы Баку или Ереван участвовать в «Соглашениях Авраама», ведь они касались совершенно иной конфликтной области — арабо-израильских отношений. С точки зрения Вашингтона, соглашение между Арменией и Азербайджаном, тем не менее, может быть в определенной степени смоделировано по аналогии с диалогом Израиля и арабских стран времен первого президентства Трампа. Общей чертой был бы фактор участия Америки как посредника, чьи действия привели к миру в регионе».

В Баку не хотят никакого вмешательства в регион ни со стороны России, ни со стороны западных

Говоря о реалистичности идеи передачи управления так называемого «Зангезурского коридора» частной компании эксперт подчеркнул, что «концепция привлечения американской компании, для оказания таможенных услуг в конфликтном регионе уже имеет свой прецедент». 

«В первой декаде века, после вступления России в ВТО, аналогичная американская компания должна была выполнять функции таможенной службы на границе между Россией и сепаратистским регионом Грузии — Абхазией. Тогда этот план так и не был реализован. Сейчас нельзя исключать, что он может быть осуществлен», — заявил он. 

С другой стороны, заметил Заштовт, против этой концепции будет выступать Иран, не проявляет энтузиазма по поводу этой идеи и Азербайджан. В настоящий момент власти в Баку не хотят никакого вмешательства в регион ни со стороны России, ни со стороны западных стран, так как Азербайджан, находящийся в союзе с Турцией, остается доминирующей силой и способен оказывать давление на Ереван, уверен он. 

«Присутствие даже частной американской компании создает определенные возможности влияния для США и ограничивает давление со стороны Баку на армянскую сторону. Пока так называемый Зангезурский коридор остается одной из последних конфликтных тем в отношениях между Баку и Ереваном», — подчеркнул он.

Беседу вела Марина Брутян

Прокрутить вверх