Պատգամավոր Հայկ Սարգսյանի վերջերս ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնությունը, որը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի տղամարդ քաղաքացիներին որոշակի դրամական փոխհատուցման դիմաց անցնել զինվորական ծառայություն կրճատված ձևաչափով, լայն հասարակական դժգոհություն է առաջացրել, նույնիսկ իշխող կուսակցության ներսում բանավեճերը չեն հանդարտվում։
Նախաձեռնության համաձայն, երիտասարդները հնարավորություն կունենան կրճատել ծառայության ժամկետը՝ պայմանով, որ նրանք համապատասխան մուծում կատարեն պետական բյուջե։
Մասնավորապես, քաղաքացիները կարող են ընտրել հետևյալ այլընտրանքները՝ ծառայել մեկ ամիս՝ վճարելով 24 միլիոն դրամ, կամ ծառայել 4 ամիս՝ վճարելով 18 միլիոն դրամ բյուջե։ Միաժամանակ, փոխվում է նաև զորակոչի առավելագույն տարիքը՝ այն 27-ից բարձրացվում է մինչև 32 տարեկան։ Փոփոխությունները վերաբերում են նաև Հայաստանի քաղաքացիությունից հրաժարվելու ընթացակարգին։ Մինչև 18 տարեկան տխաների քաղաքացիությունից հրաժարվելու վճարը կկազմի 15 միլիոն դրամ, 18 տարեկանից փոքր աղջիկների և 18 տարեկանից բարձր տղամարդկանց համար՝ 150 հազար դրամ։
Հայկ Սարգսյանի խոսքով՝ օրենքի նախագծի հիմնական նպատակն է «ապահովել զինվորական ծառայությունից խուսափելու խնդրի նկատմամբ արդար, թափանցիկ և կանխատեսելի մոտեցում»։ Նա ընդգծում է, որ վերջին տասնամյակների ընթացքում Հայաստանում իրականում զարգացել է ստվերային սխեմաների պրակտիկա, երբ արտերկրում ապրող երիտասարդները գտել են զինվորական ծառայությունից խուսափելու ոչ պաշտոնական եղանակներ։ Նոր մեխանիզմը, հեղինակի խոսքով, թույլ կտա. սահմանել հստակ կանոններ զինվորական ծառայությունից խուսափած անձանց համար. կանխել կոռուպցիան, քանի որ բոլոր վճարումները պաշտոնապես կփոխանցվեն պետական բյուջե։
Օրինագծում հատուկ ուշադրություն է գրավում ՀՀ քաղաքացիությունից հրաժարվելու համար պետական տուրքի չափին վերաբերող կետը։ Առաջարկվող տարբերակումը լուրջ հարցեր է առաջացնում։ Փաստորեն, նույն իրավական ակտը՝ քաղաքացիությունից հրաժարվելը, «գնահատվում» է տարբեր կերպ՝ կախված դիմորդի սեռից և տարիքից։ Բնական հարց է առաջանում. արդյո՞ք այստեղ չի խախտվում ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական փաստաթղթերում, այդ թվում՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայով ամրագրված հավասարության սկզբունքը։
Փաստացի, սա սեռական խտրականության ակնհայտ ձև է, քանի որ սեռը դառնում է ֆինանսական անհավասարության հիմք։ Օրենքում նման կետը կարող վիճարկվել որպես անհամաչափ և խտրական միջոց, որը ներդրվել է առանց բավարար իրավական հիմնավորման։
Առաջարկվող բարեփոխման հենց կառուցվածքը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում: Մասնավորապես, օրենքի նախագիծը չի առաջարկում ծառայության միջանկյալ ձևաչափեր, ինչպիսիք են 12 կամ 18 ամսվա կրճատված ժամկետը, և չի նախատեսում ծառայությունը փուլ առ փուլ ավարտելու հնարավորություն՝ զորակոչիկի հայեցողությամբ երկու տարին բաժանելով երկու ժամանակահատվածների՝ դրանց միջև ընդմիջումով, օրինակ՝ համալսարան ընդունվելուց մեկ տարի առաջ և ավարտելուց մեկ տարի հետո։ Հարկ է նշել, որ ապագա զորակոչիկների մեծամասնությունը հենց ծառայության տևողությունն է խնդիր է համարում, քանի որ երկամյա ընդմիջումը, հատկապես ուսման ֆոնին, խնդիր է։
Միջազգային փորձը ցուցաբերում է ավելի ճկուն մոտեցումներ։ Մի շարք երկրներ առաջարկում են ծառայությունների տարբեր պայմաններ, այդ թվում բաշխված ծառայության մեխանիզմներ: Այսպիսով, ներկայիս առաջարկը նման է տնտեսական փոխզիջման, բայց ոչ լիարժեք բարեփոխման: Այն չի լուծում ծառայության կառուցվածքային խնդիրները: