2026 թվականին ավարտվում է Հայաստանի կառավարության հնգամյա ծրագիրը։ Գործող իշխանությունների ձեռքում մնացել է ընդամենը մեկ բյուջետային տարի՝ 2021 թվականին տրված սոցիալական խոստումները կատարելու համար։ Նման կարծիքի է ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի անդամ Թադևոս Ավետիսյանը՝ ընդգծելով, որ սոցիալապես խոցելի խմբերին տրված խոստումները փաստացի չեն կատարվել։
Խոստումները և իրականությունը
Կառավարության 2021–2026թթ. ծրագրով իշխանությունները պարտավորվել էին մինչև 2026 թվականը՝
- նվազագույն կենսաթոշակը հասցնել պարենային զամբյուղի արժեքին,
- միջին կենսաթոշակը՝ նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքին,
- նվազագույն աշխատավարձը դարձնել 85 000 դրամ։
Սակայն պաշտոնական վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ այս նպատակները չեն կատարվել։
Շուրջ 500 հազար կենսաթոշակառուների միջին ամսական կենսաթոշակը կազմում է 49 000 դրամ, մինչդեռ մեկ անձի նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքը 81 681 դրամ է։ Բացի այդ, նոր նշանակվող կենսաթոշակների միջին չափը շարունակ նվազում է՝ կապված աշխատանքային ստաժերի կրճատման հետ. 2024 թվականին այն կազմել է շուրջ 43 000 դրամ։ Կենսաթոշակառուների շուրջ 35 տոկոսը աղքատ կամ ծայրահեղ աղքատ են և ստանում են անապահովության նպաստ։
Մինչև 10 տարվա աշխատանքային ստաժ ունեցող շուրջ 100 հազար քաղաքացիներ ստանում են ծերության կամ հաշմանդամության նպաստ, որի միջին չափը 36 500 դրամ է։
Այսպիսով, կառավարության խոստումը կատարելու համար հաջորդ տարի միջին կենսաթոշակը պետք է բարձրացվի մոտ 67 տոկոսով, իսկ նվազագույն կենսաթոշակը՝ 21 տոկոսով (պարենային զամբյուղի արժեքը 44 152 դրամ է)։
Նպաստառուների թվի կրճատում առանց աղքատության նվազման
Այս իշխանության օրոք իրականացված խստացումների հետևանքով անապահովության նպաստ ստացող ընտանիքների թիվը կրճատվել է մոտ 40 տոկոսով՝ հասնելով 60 752-ի։ Այս ընտանիքների 65 տոկոսում ապրում են նաև երեխաներ։ Միևնույն ժամանակ աղքատության մակարդակը գրեթե չի փոխվել։
Ընտանիքի անապահովության նպաստի միջին չափը կազմում է 36 600 դրամ, ինչը մոտ 2,5 անգամ պակաս է մեկ անձի նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքից։
Նվազագույն աշխատավարձը ևս չի համապատասխանում խոստումներին․ այն շուրջ 7 հազար դրամով պակաս է սպառողական զամբյուղի արժեքից։ Խոստումն իրականացնելու համար այն պետք է բարձրացվի առնվազն 14 տոկոսով կամ 10 հազար դրամով։
Փոքր քայլեր՝ իրական բարեփոխումների փոխարեն
Չկատարված խոստումները քողարկելու նպատակով կառավարությունը նախատեսում է 2026 թվականին կենսաթոշակային անկանխիկ վճարումների հետվճարի առավելագույն չափը բարձրացնել ընդամենը 4000 դրամով։ Սակայն այս համակարգը չի տարածվում կոմունալ վճարումների վրա, որոնք կազմում են ծախսերի զգալի մասը։ Բացի այդ, նպաստառուների և կենսաթոշակառուների գրեթե կեսը փաստացի չեն օգտվում այս հնարավորությունից։
Արդյունքում, նույնիսկ հետվճար ստացող կենսաթոշակառուների թոշակների միջին չափը կարող է աճել առավելագույնը 4000 դրամով կամ մոտ 8 տոկոսով, մինչդեռ կառավարության ծրագրային խոստումները նախատեսում էին 67 տոկոս աճ։
Եզրակացություն․ խոստումները մնում են թղթի վրա
Չորս տարի շարունակ խոստումները հետաձգելուց հետո այժմ ակնհայտ է, որ սոցիալական ոլորտում իշխանությունների նպատակներն ու պարտավորությունները չեն կատարվի։ Կառավարության հաստատած 2026 թվականի պետական բյուջեի նախագծում որևէ լուրջ փոփոխություն կամ մեխանիզմ դրանց իրականացման համար չի նախատեսվում։
Սա նշանակում է, որ երկրի սոցիալապես ամենախոցելի խմբերի՝ կենսաթոշակառուների, նպաստառուների, աշխատող աղքատների և ծայրահեղ աղքատների համար կենսամակարդակը շարունակելու է նվազել գնաճի և եկամուտների դանդաղ աճի պայմաններում։