Հայաստանը գոնե տեսանելի ապագայում չի լքի ոչ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը (ՀԱՊԿ), ոչ էլ Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵԱՏՄ)։ Նման համոզմունք է հայտնում քաղաքագետ Սերգեյ Մելքոնյանը։
Ըստ փորձագետի՝ թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական հաշվարկները հուշում են, որ նման քայլերը այս փուլում չափազանց բարձր ռիսկեր են պարունակում, իսկ դրանց կառավարման պատրաստակամություն պարզապես չկա։
ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը՝ տնտեսական աղետի ռիսկ
Մելքոնյանի խոսքով՝ առկա բոլոր տնտեսական հաշվարկները ցույց են տալիս, որ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը Հայաստանի համար կարող է վերածվել իրական տնտեսական աղետի։ Խոսքը ոչ միայն առևտրային կապերի խզման, այլև շուկաների, ներդրումային միջավայրի և մակրոտնտեսական կայունության վրա հնարավոր ծանր հարվածների մասին է։
«Երկրորդ կարևոր հանգամանքն այն է, որ նույնիսկ գործող իշխանություններն են հայտարարում, որ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հարցը օրակարգում չկա։ Սա վկայում է, որ իշխանությունը լավ գիտակցում է այդ քայլի բացասական հետևանքները և հասկանում է՝ ոչ ոք պատրաստ չէ նման ռիսկերը կառավարել՝ լինի դա արտաքին ուժ, թե ներքին քաղաքական դերակատար», — ընդգծում է քաղաքագետը։
ՀԱՊԿ-ը որպես անվտանգության ենթակառուցվածքի մաս
Ինչ վերաբերում է ՀԱՊԿ-ին, Մելքոնյանի գնահատմամբ՝ այստեղ իրավիճակն առավել բարդ և զգայուն է։ Դեյուրե ՀԱՊԿ-ին Հայաստանի անդամակցությունը հանդիսանում է Հայաստան–Ռուսաստան անվտանգության ընդհանուր ենթակառուցվածքի բաղկացուցիչ մասերից մեկը։ Հետևաբար, այդ կառույցից դուրս գալը կարող է հանգեցնել ամբողջ անվտանգության ճարտարապետության փլուզման։
«Եթե Հայաստանը դուրս է գալիս ՀԱՊԿ-ից, ապա հարցականի տակ է դրվում ոչ միայն կազմակերպության հետ հարաբերությունը, այլ ամբողջ այն համակարգը, որի վրա տարիներ շարունակ կառուցվել է երկրի անվտանգությունը», — նշում է նա։
Ի՞նչ դեպքում կարող է առաջանալ «տրիգեր»
Քաղաքագետի խոսքով՝ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու համար անհրաժեշտ է հստակ և ծանրակշիռ «տրիգեր»։ Այդպիսի գործոն կարող է դառնալ անվտանգության ոլորտում լուրջ մարտահրավերը կամ հարձակումը Հայաստանի դեմ, եթե այդ պարագայում ՀԱՊԿ-ը չարձագանքի այնպես, ինչպես Երևանը ակնկալում է պայմանագրային պարտավորությունների շրջանակում։
«Այդ դեպքում Հայաստանը կունենա կազուս բելի՝ իրավական և քաղաքական հիմք, որպեսզի կայացնի որոշում ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու մասին», — նշում է Մելքոնյանը։
Մյուս բոլոր սցենարներում, ըստ նրա, Հայաստանը կշարունակի մնալ կառույցում՝ այսպես կոչված «սառեցված» ձևաչափով՝ սահմանափակ մասնակցությամբ, սակայն առանց կտրուկ քայլերի։
Այլընտրանքի բացակայությունը անվտանգության ոլորտում
Մելքոնյանը շեշտում է, որ ՀԱՊԿ-ից հնարավոր դուրս գալը կարող է դիտարկվել նաև այն դեպքում, եթե Հայաստանը ստանա անվտանգության առումով ակնհայտորեն ավելի լավ առաջարկ։ Սակայն այս պահին նման առաջարկ պարզապես չի երևում։
«Ես չեմ տեսնում, որ Հայաստանը կարող է ստանալ ավելի լավ և իրատեսական առաջարկ անվտանգային տեսանկյունից», — եզրափակում է քաղաքագետը։
Այսպիսով, թե՛ ԵԱՏՄ-ից, թե՛ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու թեմաները մնում են ավելի շատ քաղաքական-հռետորական դաշտում, քան իրական օրակարգում։ Տնտեսական կախվածությունները, անվտանգության ենթակառուցվածքները և այլընտրանքների բացակայությունը ստիպում են Հայաստանին պահպանել ներկայիս ձևաչափերը՝ թեկուզ սահմանափակումներով և դժգոհություններով, բայց առանց կտրուկ շրջադարձերի։