Ռուսաստանից դիզվառելիքի արտահանման հնարավոր սահմանափակումը կարող է լուրջ ռիսկեր ստեղծել Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության ոլորտում: Այս մասին հայտարարել է քաղաքագետ Վահե Դավթյանը՝ մեկնաբանելով Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հայտարարությունը նման միջոցների ներդրման հավանականության վերաբերյալ:
Փորձագետի խոսքով՝ այսօր Հայաստանը շարունակում է բարձր կախվածություն ունենալ դիզելային վառելիքի ռուսական մատակարարումներից: Ռուսաստանին բաժին է ընկնում երկիր ներմուծվող ողջ դիզվառելիքի մոտ 60–70%-ը, այն դեպքում, երբ հանրապետությունում նավթամթերքի տարեկան սպառումը կազմում է մոտ 500 հազար տոննա:
Այս պայմաններում նույնիսկ արտահանման ժամանակավոր սահմանափակումը կարող է հանգեցնել ներքին գների զգալի աճի: Դա առաջին հերթին կազդի գյուղատնտեսության, տրանսպորտային ոլորտի և լոգիստիկայի վրա, որտեղ դիզելային վառելիքը մնում է էներգիայի հիմնական աղբյուրը:
Դավթյանն ուշադրություն է դարձնում նաև այն փաստին, որ Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը չի երաշխավորում մատակարարումների նախկին պայմանների պահպանումը: Նա հիշեցնում է, որ Ռուսաստանն արդեն իսկ կիրառում է նավթամթերքի առևտրի կարգավորման հատուկ մեխանիզմներ ԵԱՏՄ առանձին գործընկերների հետ: Մասնավորապես, Ղազախստանի հետ հարաբերություններում գործում է հատուկ ռեժիմ՝ ուղղված ռուսական ներքին շուկայի պաշտպանությանը: Քաղաքագետի կարծիքով՝ այս նախադեպը վկայում է այն մասին, որ անհրաժեշտության դեպքում Մոսկվան կարող է արտահանման սահմանափակումները տարածել նաև միության մյուս պետությունների վրա:
Հնարավոր ռիսկերի ֆոնին կրկին արդիական է դառնում վառելիքի մատակարարումների դիվերսիֆիկացման թեման: Սակայն, փորձագետի համոզմամբ, այս հարցը անհրաժեշտ է քննարկել՝ ելնելով ոչ թե քաղաքական հայտարարություններից, այլ օբյեկտիվ տնտեսական հնարավորություններից:
Այսպես, եվրոպական ուղղությունը մնում է ամենաթանկ տարբերակը: Մատակարարումները պահանջում են բարդ լոգիստիկա Սև ծովով, ինչն անխուսափելիորեն մեծացնում է վառելիքի արժեքը վերջնական սպառողի համար: Բացի այդ, եվրոպական նավթամթերքի շուկան 2022 թվականից հետո ինքն էլ ապրում է մատակարարման շղթաների լայնամասշտաբ վերակառուցում:
Հայաստանի համար նավթամթերքի երկրորդ կարևոր մատակարարը Իրանն է: Դավթյանի տվյալներով՝ 2025 թվականին դրան բաժին է ընկել հայկական ներմուծման մոտ 6%-ը: Սակայն Մերձավոր Արևելքում վերջին իրադարձությունները բացասաբար են անդրադարձել իրանական նավթավերամշակման ոլորտի վրա: Ռազմական էսկալացիան վնաս է հասցրել երկրի էներգետիկ ենթակառուցվածքներին, ինչը, քաղաքագետի կարծիքով, սահմանափակում է արտահանման ծավալներն ավելացնելու Իրանի հնարավորությունները:
Փորձագետը որպես լիարժեք այլընտրանք չի դիտարկում նաև Ադրբեջանը: Նրա խոսքով՝ անցյալ տարվա վերջից Հայաստան է մատակարարվել մոտ 20 հազար տոննա նավթամթերք, ներառյալ դիզելային վառելիք, մինչդեռ հայկական շուկայի տարեկան պահանջարկը կազմում է շուրջ 500 հազար տոննա: Բացի այդ, Ադրբեջանի միակ նավթավերամշակման գործարանն ունի սահմանափակ արտադրական հզորություններ և պարբերաբար կանգնեցվում է վերանորոգման ու արդիականացման համար: Ընդ որում, Ադրբեջանն ինքը ներմուծում է նավթամթերքի առանձին տեսակներ, այդ թվում՝ բենզին, Ռուսաստանից և Եվրոպայի երկրներից:
Վահե Դավթյանի գնահատմամբ՝ այսօրվա հիմնական խնդիրն արդեն ոչ այնքան նոր մատակարարների փնտրտուքն է, որքան այնպիսի աղբյուր գտնելու կարողությունը, որը կկարողանա Հայաստանին ապահովել համադրելի ծավալների վառելիքով՝ ընդունելի գնով:
«Այսօրվա դրությամբ պոտենցիալ ուղղություններից և ոչ մեկն ի վիճակի չէ փոխարինել ռուսական մատակարարումներին ո՛չ ծավալով, ո՛չ էլ տնտեսական արդյունավետությամբ»,- ընդգծել է քաղաքագետը:
Նրա խոսքով՝ խոսքը վերաբերում է ոչ միայն երկրի էներգետիկ անվտանգությանը, այլև մակրոտնտեսական կայունության պահպանմանը, քանի որ դիզելային վառելիքի մատակարարման խափանումներն ընդունակ են միաժամանակ ազդեցություն ունենալ հայկական տնտեսության մի քանի առանցքային ճյուղերի վրա: