Միացյալ Նահանգները փորձում է ձևավորել «խաղաղապահ Ամերիկայի» պատմություն՝ մի երկիր, որն այլևս չի դիմում համընդհանուր արժեքների տարածմանը, այլ գործում է պրագմատիկ՝ հիմնվելով բիզնեսի և բիզնես-կողմնորոշված մոտեցումների վրա, տարածելով խաղաղություն։ Այս մասին հայտարարել է քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանը՝ մեկնաբանելով Վաշինգտոնում Փաշինյան-Թրամփ-Ալիև հանդիպումը։
Նրա խոսքով՝ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների համատեքստում Վաշինգտոնում տեղի ունեցած իրադարձությունը, առաջին հերթին, խորհրդանշական բնույթ է կրում։ Այն արտացոլում է ոչ այնքան նոր քաղաքական իրականությունը, որքան 2020 թվականից հետո ձևավորված իրողությունների ամրապնդման գործընթացը։
«Իրականում ամեն ինչ տեղի է ունեցել ավելի վաղ: Կա երեք կարևոր իրադարձություն։ Առաջինը՝ 2020 թվականը, երբ եղավ պատերազմում փաստացի պարտություն։ Երկրորդը՝ 2022 թվականը, ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկիզբը։ Եւ երրորդը՝ 2023 թվականը, երբ Ղարաբաղից տեղահանվեց ողջ բնակչությունը», — ընդգծեց փորձագետը։
Իսկանդարյանի գնահատմամբ՝ ներկայիս գործընթացները, ըստ էության, այս իրավիճակի օրինականացումն է։ Նա վստահ է, որ բանակցային գործընթացի ներկայիս ձևաչափը սահմանափակում է հավասարակշռված լուծումներ մշակելու հնարավորությունները։ «Երրորդ, չորրորդ կամ այլ կողմի ցանկացած մասնակցություն բանակցություններին ստեղծում է որոշակի մեխանիզմներ գործընթացը ինստիտուցիոնալացնելու համար։ Երբ բանակցային ձևաչափում կան միայն երկու մասնակցողներ՝ մեկը՝ անշահախնդիր հաղթող, մյուսը՝ փաստացի պարտված, անխուսափելիորեն առաջանում է ճնշման տարր։ Այդ պատճառով էլ ներկայիս պաշտոնական փաստաթղթերում արձանագրված դրույթները իրենց բնույթով ոչ թե առաջարկներ են, այլ վերջնագրեր», — ընդգծում է փորձագետը։
Հաղորդակցությունների ապաշրջափակման և խաղաղության հաստատման վերաբերյալ որոշ շրջանակների ներկայիս լավատեսությունը վաղաժամ է։ Եթե պետական սահմանները բացվում են, միջպետական հարաբերությունները կարգավորվում են, Թուրքիայի հետ տրանսպորտային կապերը վերականգնվում են և ստորագրվում է խաղաղության պայմանագիր, ապա ի՞նչ կարիք կա TRIPP նախագծի, նշում է Իսկանդարյանը։ Նա ընդգծում է, որ նման պայմաններում անհրաժեշտություն չէր լինի ենթակառուցվածքների կառավարումը որևէ մեկին փոխանցել։ Նման պայմաններում միակ գործնական խնդիրը կլիներ երկաթուղու 42 կմ-անոց հատվածի կառուցումը։
Ընդհանուր առմամբ, շարունակում է Իսկանդարյանը, անհասկանալի է, գործնոկոնում ինչ է նշանակում TRIPP նախագիծը՝ որտեղ է այն տեղակայվելու, ինչ ձևով է այն իրականացվելու և ինչպես է այն գործելու: Ներկայացված հռչակագրում չափազանց շատ բացեր, անհամապատասխանություններ և երկիմաստություններ կան բովանդակային քննարկում անցկացնելու համար, կարծում է քաղաքագետը: Նրա խոսքով, կարծես թե այս ամենի մասին հստակ պատկերացում չկա ոչ միայն հանրության, այլ նաև հանդիպման անմիջական մասնակիցների՝ Թրամփի, Ալիևի և Փաշինյանի մոտ:
Նրա համոզմամբ՝ նախագծի իրականացման մանրամասն ծրագիր, որպես այդպիսին գոյություն չունի։ «Հնարավո՞ր է սկզբունքորեն լուծել նման բարդ հարց՝ կողմերի՝ Ռուսաստանի, ԵՄ-ի, Իրանի և ԱՄՆ-ի նման բարդ կազմով», — նշում է նա։ Իսկանդարյանը ընդգծում է, որ նման նախագծերը պահանջում են բազմամյա մանրակրկիտ տեխնիկական աշխատանք, յուրաքանչյուր ձևակերպման, յուրաքանչյուր ստորակետի ու նույնիսկ տառի համաձայնեցում։ Այսօր կողմերը պարզապես հայտարարել են իրենց մտադրությունների մասին, բայց հայտարարությունների և իրական քայլերի միջև առկա է ահռելի հեռավորություն, որը պահանջում է ժամանակ, քաղաքական կամք և զգալի ռեսուրսներ։