Վաշինգտոնում տեղի ունեցած հանդիպումը ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի միջև պաշտոնապես ներկայացվեց որպես բանակցություն։ Սակայն շատ փորձագետների մոտ ստեղծվել է տպավորություն, թե հայկական կողմին պարզապես ներկայացվել է արդեն պատրաստ փաստաթուղթ՝ ակնկալիքով, որ այն պետք է ընդունվի առանց իրական բանակցային գործընթացի։
Արդարադատության նախարարի նախկին տեղակալ, «Արդարություն իրավունքի միջոցով» իրավախորհրդատվական ընկերության տնօրեն Գրիգոր Մուրադյանի գնահատմամբ՝ հրապարակված համատեղ հայտարարությունը բովանդակային հստակություն գրեթե չի պարունակում։
Իրավական պարտավորությունների բացակայություն
Փաստաթղթի ամենախնդրահարույց կողմերից մեկը, ըստ Մուրադյանի, դրա իրավական ոչ պարտադիր բնույթն է։ Տեքստում հստակ նշվում է, որ այն չի առաջացնում և նպատակ չունի առաջացնելու որևէ իրավական պարտավորություն կամ հանձնառություն Հայաստանի Հանրապետության և ԱՄՆ-ի միջև։ Այսինքն՝ փաստաթուղթը չունի իրավաբանական ուժ և առավելագույնը կարող է դիտարկվել որպես քաղաքական հուշագիր։
Մինչդեռ, ինչպես նշում է փորձագետը, հանրային դաշտում այն ներկայացվում է որպես լուրջ ձեռքբերում՝ ստեղծելով տպավորություն, թե կողմերը ստանձնել են կոնկրետ պարտավորություններ։ Նրա գնահատմամբ՝ սա քաղաքական մանիպուլյացիա է։
Հայաստանի վրա դրվում են լրացուցիչ քաղաքական պարտադրանքներ
Մուրադյանի խոսքով՝ փաստաթուղթը իր «հաջողությունը» բացահայտորեն կապում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի ինստիտուցիոնալացման, ինչպես նաև Թուրքիայի հետ հարաբերությունների ամբողջական կարգավորման առաջընթացի հետ։ Այս պայմանավորվածությունը, նրա կարծիքով, փաստացի նշանակում է, որ Հայաստանի վրա դրվում են լրացուցիչ քաղաքական պարտադրանքներ։
Փորձագետը հիշեցնում է, որ ինչպես Ադրբեջանը, այնպես էլ Թուրքիան առաջ են քաշում նախապայմաններ, այդ թվում՝ սահմանադրական փոփոխությունների պահանջը։ Եթե այդ փոփոխությունները չիրականացվեն, փաստաթղթի տրամաբանությամբ՝ այն պարզապես կկորցնի իր «արժեքը»։
Այս համատեքստում նա ընդգծում է, որ որևէ նշում չկա ԱՄՆ-ի կողմից Թուրքիայի կամ Ադրբեջանի վրա ճնշումներ գործադրելու պատրաստակամության մասին՝ Հայաստանի շահերի պաշտպանության նպատակով։ Օրինակ՝ չկա անգամ ակնարկ Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի սահմանադրության փոփոխության պահանջից հրաժարվելու մասին։
Հիշեցնելով Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանի վերջին հայտարարությունը, ըստ որի՝ Անկարան ակնկալում է «Զանգեզուրի միջանցքի» իրականացում այն ձևով, ինչպես ցանկանում է Ադրբեջանը՝ Մուրադյանն ընդգծեց, որ նման հայտարարությունները բացահայտ ցույց են տալիս՝ տարածաշրջանային խաղացողները չեն պատրաստվում իրական փոխզիջումների։
Նախընտրական հաշվարկներ
Մուրադյանի եզրահանգմամբ՝ այս փուլում փաստաթուղթը ավելի շատ ծառայում է ներքաղաքական նպատակների։ Նրա կարծիքով՝ այն կարող է օգտագործվել որպես նախընտրական քարոզչական գործիք՝ հատկապես իշխանության համար, մինչդեռ Հայաստանի իրական շահերը մղված են երկրորդ կամ երրորդ պլան։
«Բովանդակային առումով այս փաստաթուղթը կարող էր ունենալ լուրջ նշանակություն, եթե չլիներ դրա ամբողջական կախվածությունը Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ խաղաղության հեռանկարներից», — ընդգծում է նա։ Սակայն այդ փոխկապակցվածությունը, ըստ փորձագետի, փաստացի իմաստազրկում է փաստաթուղթը՝ այն վերածելով քաղաքական հայտարարության՝ առանց իրական գործիքակազմի։